DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI YAYINLARI: 1550
Halk Kitapları: 236

Yayın Yönetmeni
Dr. Fatih KURT

Yayın Koordinatörü
Dr. Faruk GÖRGÜLÜ

Editörler
Elif ERDEM
Hale ŞAHİN
Rukiye AYDOĞDU DEMİR

Tashih
Alişan BAŞGÖNÜL
Zeynep Selin TERZİ

Grafik Tasarım
Uğur ALTUNTOP

Baskı
Gökçe Ofset

2. Baskı, Ankara – 2019
Eser İnceleme Komisyon Kararı: 06.12.2018/80
ISBN: 978-975-19-7054-1
2019-06-Y-0003-1550
Sertifika No: 12930
© T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı

İletişim
Dini Yayınlar Genel Müdürlüğü
Basılı Yayınlar Daire Başkanlığı
Üniversiteler Mah. Dumlupınar Bulvarı
No:147/A 06800 Çankaya/ANKARA
Tel: 0 312 295 72 93 - 94
Faks: 0 312 284 72 88
e-posta: diniyayinlar@diyanet.gov.tr
www.diyanet.gov.tr

Dağıtım ve Satış
Döner Sermaye İşletme Müdürlüğü
Tel: 0 312 295 71 53 - 295 71 56
Faks: 0 312 285 18 54
e-posta: dosim@diyanet.gov.tr

İSLAM’DA
ALLAH’A
İMAN

PROF. DR. İBRAHİM HİLMİ KARSLI

ALLAH’IN VARLIĞI

İman Nedir?

İnsan dünyaya geldiğinde önce duyu organlarıyla etrafındaki varlıkları algılamaya çalışır. Bu organlar, insanı kuşatan maddi dünyaya açılan pencerelerdir. Bu sayede o, görür, işitir, dokunur ve anlar.

Şu ayet bu gerçeği dikkatlerimize sunar: “Siz, hiçbir şey bilmezken Allah, sizi analarınızın karnından çıkardı; şükredesiniz diye size kulaklar, gözler ve kalpler verdi.” (Nahl, 16/78)

İdrak
Bir şeyin aslını, doğrusunu anlama yeteneği, akıl erdirme.

Kudret
Güç, güçlü olma. Allah’ın gücünün her şeye yetmesi.

İnsanın ilk farkına vardığı, bilgi sahibi olduğu fiziki çevresidir. Ancak onun bilgisi bununla sınırlı kalmaz. Fiziksel olarak geliştikçe duygu ve akıl yetenekleri de olgunlaşır. Zamanla zihinsel bir gelişim gösterir. İdrak edilen eşyadan hareketle başka varlık alanlarına geçer. Görülen dünyanın ötesinde güç ve kudret sahibi bir varlığın olduğunu düşünür.

İnsan, kendisi üzerinde düşünür, varlığı anlamaya çalışır. Geçmişini merak eder, geleceği hakkında hayal kurar, hayatın anlamını çözmeye çalışır. Zaten böyle bir yeteneği olan başka bir canlı da yoktur.

Yeryüzü, gökyüzü, denizler, nehirler görünür görünmez sayısız canlı türüyle doludur. Dağlar, ovalar, çayırlar binbir çeşit bitki, ağaç, çiçek türüyle süslenmiştir. Peki, bütün bunların sahibi kimdir?

* * *

İnsan bu dünyaya gelişinin kendi isteğiyle olmadığını anlar. Buradan ayrılması da kendine bağlı değildir. Bilinmeyen bir zamanda, bilinmeyen bir yerde hayatı son bulabilir. Çok sevdiği bu hayattan kopmak mecburiyetinde kalabilir. Bunun gibi daha birçok şeyin kendi iradesi dışında geliştiğini fark eder. Mesela annesini, babasını kendisi belirlememiştir. Cinsiyeti kendisine sorulmamıştır. Yüz şekli, saç rengi, göz rengi kendisi tarafından belirlenmemiştir. Öyle ise hayatına hükmeden bu muhteşem gücün sahibi kimdir?

İnsan, tabiattaki canlı cansız, küçük büyük, güzel çirkin bütün yaratılanları anlamaya çalışır. Yeryüzü, gökyüzü, denizler, nehirler görünür görünmez sayısız canlı türüyle doludur. Dağlar, ovalar, çayırlar binbir çeşit bitki, ağaç, çiçek türüyle süslenmiştir. Peki, bütün bunların sahibi kimdir?

Dünyanın dört bir tarafına ırkları, renkleri, dilleri, görüntüleri farklı yüzlerce millet dağılmıştır. Daha da önemlisi, yüzleri, simaları birbirinin aynı olmayan milyarlarca insan her tarafı kuşatmıştır. Hiçbiri diğerine benzemez. İşte yaratılıştaki bu çeşitliliği gördükçe insanın hayreti iyice artar. Bütün bunların ardındaki eşsiz yaratıcı kudreti merak eder.

İnsan, dikkatli bir gözle çevresinde olup bitenlere baktığında, tabiatın hiç de öyle hareketsiz olmadığını fark eder. İster hayvanlar, isterse bitkiler âleminde olsun harika oluşumların gerçekleştiğine şahit olur. Peki, böceklerden örümceklere, kuşlardan balıklara bu canlılar çalışma planlarını kimden almaktadır? Gerçekleştirdikleri o mükemmel işleri, bu güçsüz varlıkların kendi başarısı olarak mı göreceğiz? Yoksa burada eşsiz ilim ve kudret sahibi bir varlık var da o mu her şeyi idare etmektedir?

İşte hayat kitabımız Kur’an bu sorulara şu cevabı vermektedir:

“Şüphesiz Allah, taneyi ve çekirdeği yarıp filizlendirendir. Ölüden diriyi diriden ölüyü çıkaran O’dur... Sabahı aydınlatan, geceyi dinlenme zamanı, Güneş’i ve Ay’ı da vakit ölçüsü kılan O’dur... Karanın ve denizin karanlıklarında size yıldızlardan yararlanıp yol bulma imkânı veren O’dur... Sizi bir tek candan yaratan O’dur…, Gökten su indiren O’dur.” (En’âm, 6/95-102)

Yeryüzü âdeta ana rahmi gibidir. Ana rahmi döllenmiş bir hücreyi bağrına basar, onun her türlü ihtiyacını karşılar, besleyip büyütür. Aynı şekilde yeryüzü de canlıları bağrına basmakta, onların her çeşit ihtiyacını karşılamaktadır.

Yeryüzü, âdeta insanın önüne konulan mükemmel bir sofra, insan da bu sofrada ağırlanan değerli bir misafir gibidir. Her çeşit besin bu sofrada mevcuttur. Gerekli olan her şey burada insan için hazırlanmıştır. İnsan bütün bu nimetleri düşününce, Allah’ın kendisine yaptığı şu hatırlatmaları görmezden gelemeyecektir:

Âlem
Allah Teâlâ’nın yarattığı şeylerin hepsi; dünya.

Nimet
Yaşamak için gerekli olan her şey; iyilik.

“Ey insanlar! Allah’ın size olan nimetlerini hatırlayın: Allah’tan başka size gökten ve yerden rızık verecek bir yaratıcı var mı?” (Fâtır, 35/3)

İnkâr Nedir?

İnkâr peygamberin din adına tebliğ ettiği konularda onu onaylamamak anlamına gelir. Allah Teâlâ insanı iman veya inkâr konusunda serbest bırakmıştır. Bu, aynı zamanda onun bu dünyadaki sınavıdır. Allah, insanın kaderini bu şekilde belirlemiştir. Ancak onun inkâra sapmasına razı değildir. (Zümer, 39/7)

İnsanlığın başlangıcından itibaren in-kâr edenler olmuştur. Duyu organları ile Tanrı’nın algılanamaması, O’nu inkâr etmenin bir gerekçesi olarak ileri sürülebilmiştir. Tabii bu, oldukça zayıf bir iddiadır. Çünkü göz, kulak gibi organların kullanım alanı sınırlıdır. Bunlarla insan, sadece maddi varlıkları algılayabilir. Hatta bunları bile sınırlı olarak algılar. Çünkü insan, bu dünyada her şeyi görememekte, her şeyi duyamamaktadır.Bu sebeple madde ötesi bir varlık olan Allah Teâlâ’nın gözle, kulakla idrak edilmesi mümkün değildir. Ama insan, bu organlarıyla elde ettiği bilgileri düşünce ve tecrübeleriyle yoğurarak Tanrı fikrine varabilir.

Tanrı’ya inanma konusunda insanın ön yargısız olması önemlidir. Bu konudaki zengin bilgi birikimine açık bir zihinle yaklaştığında, bu inancın bir hakikat olduğunu görecektir.

Genel olarak insanoğlunda ilahî bir varlığa inanma eğilimi vardır. Fakat tarih boyu, bu inancı reddeden insanlar ve topluluklar da eksik olmamıştır. Kur’an bu kimseleri muhatap alır ve onlara şu can alıcı soruları sorar:

“Gökleri ve yeri yaratan Allah hakkında şüphe mi var? (İbrâhîm, 14/10)

“Yoksa onlar yaratan olmaksızın mı yaratıldılar ya da yaratıcıları bizzat kendileri midir? Yoksa gökleri ve yeri (yani kâinatı) onlar mı yarattı? Hayır, Allah’a kesin olarak inanmıyorlar.” (Tûr, 52/35-36)

Hakikat
Gerçek, doğru.

Kâinat
Allah’ın yarattığı her şey; dünya.

Kâinatın bir yaratıcısı olduğunu inkâr etmek, çözümü mümkün olmayan bir probleme sebep olur. Çünkü bu durumda şu üç ihtimal söz konusudur: Birincisi, “kâinat yaratılmamıştır, başlangıcı yoktur”. İkincisi, “kâinat kendi kendini yaratmıştır”. Üçüncüsü ise “kâinat insan tarafından yaratılmıştır”.

“Kâinat yaratılmamıştır” dememiz bir çelişki olur. Aksi takdirde şunu iddia etmiş oluruz: Mükemmel şekilde işleyen bir fabrikanın bir ustası, her türlü ayrıntısı düşünülmüş bir bilgisayarın bir mühendisi, fevkalade güzel çizilmiş bir resmin bir sanatçısı olmasa da olur.

“Kâinat kendi kendini yaratmıştır” dememiz de kabul edilebilir bir durum değildir. Çünkü bu, verilen örneklerden hareket edecek olursak, fabrikanın, bilgisayarın ve sanat eserinin kendi kendini meydana getirdiği anlamına gelir. Bu durumda da şu soru akla gelir: Kendisi var olmayan bir şey kendisini nasıl meydana getirebilir?

“Kâinat insan tarafından yaratılmıştır” demek de ileri sürülen önceki iddialar gibi son derece anlamsızdır. Çünkü insan kendi hayatına bile bütünüyle hâkim değildir. Ne bu dünyaya gelip buradan göçmesi, ne de biyolojik ve fizyolojik yapısını belirlemesi kendi elindedir. Görüldüğü gibi, kâinatın yaratılışı ile ilgili bütün bu iddiaların kabul edilebilecek bir tarafı yoktur.

İnkârcı Akımlar

Ateizm, materyalizm, pozitivizm, deizm gibi din karşıtı akımlar, insanlığın başlangıcından itibaren değişik şekillerde var olmuştur. Bunların arasında bulunan materyalizme göre başlangıçta cansız ve hareketsiz bir hâlde var olan madde, değişime uğramış, bir kısmı cansız kalmış bir kısmı da canlı organizma hâline dönüşmüştür. Ayrıca düzensiz bir durumdan belirli kanunlara bağlı düzenli bir işleyişe geçilmiştir. Kısaca, zaman içerisinde madde herhangi bir yaratıcı müdahale olmadan değişime uğramıştır.

Bu iddialar karşısında şu sorular akla gelmektedir: Canlı veya cansız madde olmaya kim karar vermiştir? Bu tercihi maddenin kendisi mi yapmıştır? Yine basit bir maddeden belirli kanunlara bağlı, birbiriyle son derece uyumlu milyarlarca varlık nasıl meydana gelmiştir? Bütün bunlar kendiliğinden mi olmuştur?

Biz biliyoruz ki, evrendeki bütün varlıklar, en ufak bir aksama olmadan görevlerini yerine getirmektedir. Ayarlanmış bir saat gibi bütün evren işlemeye devam etmektedir. Zamanı gelince ağaç yeşeriyor, çiçeğini, meyvesini veriyor. Toprak altındaki tohum mevsiminde çatlıyor. Bitkiler, başak çıkarıp ürün veriyor. Kısaca tabiattaki işleyiş, belirlenmiş takvimden en ufak bir sapma göstermiyor. Güneş ısı enerjisini dünyaya gönderiyor. Buharlaşan sular gökyüzüne yükseliyor. Bulutlar bunların nakliyesini, rüzgâr bulutları kovalama işini üstleniyor. Sayısız bulut yağmur sularını uçsuz bucaksız kara parçalarına taşıyıp duruyor.

Peki, bilinçsiz Güneş, toprak, su, ağaç, tohum, bulut, rüzgâr bu kadar şuurlu işleri nasıl yapmaktadır? Bu maddeleri meydana getiren akılsız moleküller bu kadar akıllı ve hesaplı işleri nasıl becermektedir? Varlıkları yaratıp yöneten Allah Teâlâ’yı hesaba katmadan bunları açıklayabilmek mümkün değildir. Kur’an bu konuda şöyle der:

“O, göklerden sizin için su indirendir. İçilecek su ondandır. Hayvanlarınızı otlattığınız bitkiler de onunla meydana gelir.… O, geceyi, gündüzü, Güneş’i ve Ay’ı sizin hizmetinize verdi. Bütün yıldızlar da O’nun emri ile sizin hizmetinize verilmiştir… O, taze et yemeniz ve takınacağınız süs eşyası çıkarmanız için denizi sizin hizmetinize verendir. Gemilerin orada suyu yara yara gittiğini görürsün.” (Nahl, 16/10-14)

“Öyle insanlar vardır ki hiçbir bilgiye, hiçbir delile ve hiçbir aydınlatıcı kitaba dayanmaksızın Allah hakkında tartışır dururlar.”

* * *

Bilgiyi yalnızca duyu organlarının algıladığı gerçeklerle sınırlayan ve sadece görülene inanmayı esas alan akımların bir diğeri pozitivizmdir. Bu anlayış maddeyi aşan varlık âlemini, dolayısıyla Tanrı inancını inkâr etmektedir. Kur’an bu tür iddiaları ileri sürenlerin hiçbir delile dayanmadığını şu şekilde ifade eder: “Öyle insanlar vardır ki hiçbir bilgiye, hiçbir delile ve hiçbir aydınlatıcı kitaba dayanmaksızın Allah hakkında tartışır dururlar.” (Hac, 22/8)

İnsanın deney ve gözlem alanına girmeyen madde ötesini inkâr etmesi, ilmî olmaktan uzaktır. Böyle bir durum, gecenin karanlığında lambasıyla yolda yürüyen bir kimsenin, varlığın, sadece çevresinde aydınlanan kısımdan ibaret olduğunu iddia etmesine benzer. Veya bu durum, okuduğu bir kitapta bulamadığı bir bilgiyi reddetmek gibidir. Oysa o bilgiyi bir başka kitapta bulmak mümkündür.

Pozitivist düşünceyi kabul edenler bu hataya nasıl düştüler? Bu durum şöyle izah edilebilir: İnsanoğlu, deney ve gözlem yoluyla son asırlarda bilim ve teknoloji alanlarında oldukça gelişme gösterdi. Bu durum onun yersiz bir gurura kapılmasına sebep oldu. Sonuçta insan, kendi ürettiği bilgiyi kutsadı ve ilahî bilgiyi inkâr etmeye başladı. Bu, tarihte de insanoğlunun düştüğü bir hatadır. Nitekim şu ayet buna işaret etmektedir:

“Peygamberi onlara apaçık delilleri getirdikçe, bunlar sahip oldukları bilgi ile şımardılar ve onları alaya aldılar. Sonunda alaya aldıkları şey kendilerini sarıverdi.” (Mü’min, 40/83)

Risalet
Peygamberlik.

Allah’ı inkâr eden akımlar arasında bulunan ateizm ise âlemin meydana gelişinde herhangi bir yaratıcı etkisini kabul etmez, duyuların verilerinden başka bir şeye inanmaz. Buna göre kâinat tesadüfi bir şekilde kendiliğinden meydana gelmiştir. Deistler de benzer şekilde Allah, vahiy, risalet ve benzeri kavramları inkâr ederek akılla idrak edilen bir tanrı inancını savunurlar. Bunların inandıkları tanrı tasavvurunda âleme müdahale etmekten uzak ve pasif bir yaratıcı söz konusudur. Kâinatı yaratan ama ona müdahale etmekten aciz olan bir tanrı inancı neticede onun inkârını gerekli kılar. Köken itibariyle Batı kaynaklı olan, Hristiyanlığın kendi içindeki çatışmalardan dolayı ortaya çıkan bu akımların İslam’la ilişkilendirilmemesi gerekir. Çünkü İslam hem öz olarak hem de geçirdiği tarihsel ve kültürel süreçler itibariyle farklı bir dindir.

Bahsedilen din karşıtı bu akımlar, insanın vicdanını ve aklını tatmin etmekten uzaktır. Çünkü onun varoluşla ilgili en temel sorununa cevap vermemektedir. ‘Ben nereden geldim, hayatın anlamı nedir?’ sorularının hiçbir karşılığı yoktur onlarda. Hatta bu akımlara göre böyle sorular sormak bile anlamsız ve yersizdir. Dolayısıyla bu akımlar, insanın anlam dünyasının fakirleşmesine yol açmaktadır. Çünkü Tanrı inancı ve din hayata anlam vermenin temel kaynağıdır. Bunlar inkâr edildiği zaman, her şey anlamını kaybeder. İnsan, hayat ve varlığın her biri bir soru ve sorun hâline gelir.

Tanrı inancı bütün insani, ahlaki değerlerin kaynağıdır. O’nu inkâr, insanın iyilik adına, ahlak adına biriktirdiği bütün sermayesinin boşa gitmesidir. Fazilet adına insanın savunduğu bütün iddiaların çöpe atılmasıdır. Kısaca Allah’ı inkâr, insanın kendini ümitsizliklere mahkûm etmesidir. Hayatın neşesinin, coşkusunun kaybolmasıdır. Neticede hayatın verimsiz ve çorak hâle gelmesidir. Çünkü Allah inancı, ebediyete uzanan sonsuz ümitlerin, eşsiz müjdelerin asıl kaynağıdır.

Allah’ın Varlığının Delilleri Nelerdir?

Allah’ın varlığını inkâr edenlere karşı, O’nun varlığını ispat etmek amacıyla İslam düşüncesinde bazı deliller ortaya konmuştur. Esasında bu deliller Kur’an-ı Kerim’de O’nun varlığını ispatlamaya yönelik öne çıkan ve sıkça kullanılan yöntemlerdir. Bunlardan hareketle İslam âlimleri insanın zihninde ve gönlünde oluşabilecek muhtemel bazı şüpheleri bertaraf etmeye çalışmışlardır. Bunlardan bazıları şu şekildedir:

Fazilet
İnsanın doğuştan sahip olduğu ve sonradan çalışarak zenginleştirdiği bütün iyi huylar, erdem.

Ebediyet
Sonu ve sınırı olmayan gelecek zaman.

Fıtrat
Bir kişide doğuştan bulunan vücut ve ruh özelliklerinin hepsi; yaratılış.

Fıtrat Delili

İnsan, dine eğilimli bir yapıda dünyaya gelir. Bu sebeple her insan, kendisine verilen akıl sayesinde Tanrı’nın varlığını kavrayabilir. Konuyla ilgili Allah Resûlü (s.a.s.), “Her doğan fıtrat üzere doğar, sonra anne babası onu Yahudi yahut Hristiyan
veya Mecusi yapar.” (Buhârî, Tefsîr, (Rûm) 2) buyurmuştur. Irkları, renkleri, coğrafyaları farklı olsa da, insan toplulukları bir yaratıcı fikrine daima sahip olmuşlardır. Sadece inanılan tanrının sıfat ve nitelikleri hakkında farklı düşünmüşlerdir. Kendisine inanılan varlıklar, kimi zaman bir yıldız, kimi zaman Güneş, kimi zaman da bir kahraman veya bir hayvan olmuştur. Ancak en eski kabilelerden günümüze kadar evrene hâkim bir tanrı inancı hep vardır.. Şu hâlde bu, insanın temel özelliklerinden biridir.

İlahî bir varlığa inanma eğilimi, insan ruhunun derinliklerine kazınmıştır. Yeryüzünü pırıl pırıl aydınlatan Güneş, gökyüzünü baştan başa süsleyen yıldızlar, uçsuz bucaksız denizler ve diğerleri… Hepsi insana unuttuğu o Yüce Kudret’i hatırlatır, Yüce Yaratıcı’yı haber verir.

İnsan, dünya hırsı ve arzusu benliğini sardığında, Tanrı inancından uzaklaşabilir. Yine ön yargılar veya hakikati arama konusunda isteksiz davranma, insanların Tanrı bilincinin körelmesine sebep olabilir. Ama bu inanç, insan tabiatının bir parçası olduğundan kaybolmaz, sadece unutulur. İnsan hayati bir tehlike ile karşı karşıya kaldığında, bu duyguyu derinden hisseder. Bu durumda tapındığı varlıklara değil, derhal evrenin yaratıcısı ve yöneticisi olduğuna inandığı o Yüce Kudret’e sığınır. Şu ayet bizlere bu gerçeği anlatır: “Gemiye bindikleri zaman, bütün kalpleriyle yalnız Allah’a yalvarırlar. Fakat onları kurtarıp karaya çıkarınca bir de bakarsın ki Allah’a ortak koşmaktadırlar.” (Ankebût, 29/65)

Yaratma Delili

İnsan çevresine dikkatli bir gözle baktığında şunu görür: Tabiatta sürekli bir değişim yaşanmaktadır. Bu durum canlılardan cansızlara bütün varlıkları kapsar. Ömrü biten gider, yerine yenisi gelir.. Denizlerdeki canlılardan gökyüzünde uçan kuşlara, toprak altındaki börtü böcekten yeryüzündeki insanlara bu dönüşüm sürekli devam eder.

Her dakika yeryüzünde sayısız canlı ölür, sayısız canlı yaratılır. Sayısız ağaç çürür, sayısız ağaç yeşerir. Baharda yeşile bürünen ovalar, çayırlar sonbaharda toprağa karışır. Kışın uyuyan toprak baharla beraber canlanır. Âdeta yeryüzünün her tarafından hayat fışkırır.

Kısaca her fiilin bir sebebi vardır. Tabiatta da her an bir yaratma fiili gerçekleşmektedir. Dolayısıyla bu yaratma fiillerinin de bir sebebi yani bir Yaratıcı’sı vardır. Bu inkâr edildiği zaman, şu sorulara cevap vermek mümkün olmayacaktır: Gökleri ve yeri yaratan, kâinatı idare eden, yağmuru yağdıran, bu yağmurla güzel güzel bahçeler var eden, mahsuller ve meyveler bitiren kim? Yeryüzünü oturmaya elverişli bir döşek hâline getiren, orada ırmakları akıtan, denizleri var eden, canlıları ve sıra dağları yaratan kim? Taneleri ve çekirdekleri çatlatan, kulakları, gözleri, gönülleri yaratan kim?

Vâkıa suresinde geçen şu ayetlerde yaratılış olayının arkasındaki Yaratıcı Güç’e dikkat çekilir:

“Sizi yaratan biziz, hâlâ bu gerçeği kabul etmeyecek misiniz? Şimdi düşünsenize o akıttığınız meniyi! Onu yaratıp insan hâline getiren siz misiniz, yoksa biz miyiz?

…Aranızda ölümü takdir eden biziz. Ve biz, önüne geçilebileceklerden değiliz…

Ektiğiniz tohuma ne dersiniz? Siz mi onu bitiriyorsunuz yoksa biz mi? … Dileseydik onu kuru bir çöp yapardık da şaşar kalırdınız…

…Ya içtiğiniz suya ne dersiniz? Onu buluttan siz mi indirdiniz, yoksa biz mi? Dileseydik onu tuzlu yapardık. Şükretmeniz gerekmez mi?

…Yakmakta olduğunuz ateşe ne dersiniz? Onun ağacını siz mi yarattınız, yoksa yaratan biz miyiz?” (Vâkıa, 56/57-72)

Nizam (Düzen) Delili

İnsan kendi gözlemlerinden de bilmektedir ki, içerisinde yaşadığı gezegen, bütün parçalarıyla âdeta bir saat gibi çalışmaktadır. Su, hava, toprak, atmosfer, canlı, cansız her şey insanı hayrete düşüren bir uyum içerisindedir.

Tabiat ve canlı bilimlerindeki her gelişme, bu muhteşem düzenin daha iyi anlaşılmasını sağlamakta, dolayısıyla Allah Teâlâ’nın varlığı için bir delil oluşturmaktadır. Dolayısıyla materyalistlerin tabiattaki işleyişi tesadüfe bağlamaları, her geçen gün daha anlamsız bir iddia haline gelmektedir.

“Eşsiz şefkat ve merhamet sahibi Allah’ın yaratmasında hiçbir düzensizlik göremezsin. Gözünü çevir de bak bakalım, hiçbir kusur görebiliyor musun? Sonra gözünü tekrar tekrar çevir bak, evet göz (aradığı bozukluğu bulmaktan) âciz ve bitkin hâlde sana dönecektir.”

* * *

Tabiattaki düzen, hiçbir değişikliğe ve aksamaya uğramadan on binlerce yıldır böyle devam etmektedir. Güneş dünyayı aydınlatmakta, sular buharlaşmakta, bulutlar yağmurlarıyla yeryüzünü sulamakta, gece gündüz, mevsimler birbirini takip etmekte, ilkbaharda ağaçlar çiçek açmakta, sonbaharda yapraklar dökülmekte, kış gelince kar yağmaktadır. Şu ayetler, tabiattaki bu mükemmel işleyiş ve uyuma dikkat çekmektedir: “Eşsiz şefkat ve merhamet sahibi Allah’ın yaratmasında hiçbir düzensizlik göremezsin. Gözünü çevir de bak bakalım, hiçbir kusur görebiliyor musun? Sonra gözünü tekrar tekrar çevir bak, evet göz (aradığı bozukluğu bulmaktan) âciz ve bitkin hâlde sana dönecektir.” (Mülk, 67/3-4)

Toprağın her tarafından hayat fışkırmaktadır. Toprak, su, hava, Güneş birleşmiş; hepsi yeryüzündeki canlı hayatının devamı için seferber olmuştur. Başta insanlar olmak üzere bütün canlılara hizmet etmek için âdeta yarış hâlindedirler. Bitkiler, sebzeler, meyveler hizmete hazırdır. Canlılığın devamı için görevlerini eksiksiz yaparlar.

Canlılar arasında yaratılış bakımından en mükemmel olan insandır. Bir uzvunu kaybetse, onun yeri doldurulamaz. Yine bilimlerdeki baş döndürücü gelişmelere rağmen, insanın bir sineği, bir arıyı meydana getirmesi bile mümkün değildir. İşte bütün canlılarda bu anlamda bir taklit edilmezlik söz konusudur. Tabiatta ve canlılarda akılları hayrete düşüren bu düzen tesadüflerle izah edilebilir mi? Yine seyretmeye doyulmayan eşsiz tabiat manzaraları bir yaratıcısız olabilir mi? Elbette ki hayır. Bütün bu oluşumların arkasında kuvvet ve kudret sahibi, bütün güzellikleri var eden bir Yaratıcı’nın olduğunda hiçbir şüphe yoktur. Bu konuda Kur’an insanlara şöyle seslenir: “Üstlerindeki göğe bakmazlar mı? Onu nasıl bina ettik, nasıl donattık! Onda hiçbir düzensizlik ve eksiklik yoktur.” (Kâf, 50/6)

Tarih boyunca Allah Teâlâ’nın
gönderdiği bütün dinlerin
ortak özelliği tevhid olmuştur.

* * *

ALLAH’IN BİRLİĞİ

İslam Tevhid Dinidir

Tarih boyunca Allah Teâlâ’nın gönderdiği bütün dinlerin ortak özelliği tevhid olmuştur. Peygamberlerin hepsi muhataplarına bu ilkeyi tebliğ etmişlerdir. Yani Yüce Allah’ın zatı ve sıfatları ile tek olduğunu, hiçbir ortağı olmadığını bildirmişlerdir.

Kur’an’ın temel mesajı tevhiddir. Ancak bazı ayetlerde Cenab-ı Hakk kendisiyle ilgili çoğul ifade eden ‘biz’ zamirini kullanır. Bunun sebebi, Allah’ın yüceltilmesidir, yoksa bu tevhid inancıyla çelişen bir durum değildir.

İnsanoğlu tarih boyunca çeşitli varlıkları Yüce Allah’a ortak koşmuştur. Bu, dinler tarihinin temel problemlerinden biridir. İnsan, Allah’a inandığı hâlde neden O’na ortak koşar? Bunun en önemli nedeni, O’nu gerektiği şekilde tanımaması, O’nun isim ve sıfatları ile ilgili yeterli bilgiye sahip olmamasıdır. İnsanın bu durumu ayette şu şekilde dile getirilir: “Allah’ı layık olduğu şekilde bilemediler. Muhakkak ki Allah çok kuvvetlidir, çok üstündür.” (Hac, 22/74)

Tebliğ
Peygamberlerin, Allah’ın emir ve yasaklarını insanlara eksiksiz olarak anlatmaları.

Bugün de insanın tevhidden sapması ve ilahî buyruklara uymamasının önemli nedenlerinden biri, Allah Teâlâ’yı tanımamasıdır. Bu konunun ihmal edilmesi, doğrudan onun dinî hayatını etkilemektedir. Çünkü insanlar arasındaki şu kural burada da geçerlidir: İnsan, başkasını tanıdığı ölçüde sever, sevdiği ölçüde de ona saygı duyar, istek ve arzularını yerine getirir.

Tarih boyunca peygamberler en büyük gayreti, insanlara Allah Teâlâ’yı tanıtmak için göstermişlerdir. O’nun tek İlah ve gerçek Rab oluşunun ne anlama geldiğini açıklamışlardır. Evren üzerinde O’nun tam yetkili bulunduğunu, dolayısıyla O’nun emir ve yasaklarına uyulması gerektiğini insanlara tebliğ etmişlerdir. Şu ayet bu gerçeği ortaya koymaktadır: “Senden önce gönderdiğimiz bütün peygamberlere, ‘Şüphesiz, benden başka hiçbir İlah yoktur. Öyleyse bana ibadet edin.’ diye vahyetmişizdir.” (Enbiyâ, 21/25)

İslam’ın geldiği Arap toplumu, aslında gökleri ve yeri yaratan, rızık verip yaşatan bir Tanrı’ya inanıyordu. Ancak O’nun sıfatları konusunda yanlış yollara sapmışlardı. Bu sıfatları çok sayıda puta ve tabiat kuvvetine yakıştırıyor, onların tanrılık özelliğine sahip olduklarını düşünüyorlardı.

Rızık
Allah’ın, yarattıklarına yaşayabilmeleri için verdiği yiyecek, içecek ve diğer her şey.

Cahiliye Arapları, putlara sığınıp onlardan yardım diliyorlardı. Çünkü bunların kendilerini Allah’a yaklaştıracağı şeklinde bir inançları vardı. İşte Allah Resûlü, muhataplarının bu yanlış inançlarını düzeltebilmek için onlarla peygamberliği süresince mücadele etmiştir.

İslam’ın geldiği dönemlerde Arabistan yarımadasında Yahudilik ve Hıristiyanlık dinleri de vardı. Aslında her iki din de ilahî kaynaklı idi. Yani Hz. Musa ve Hz. İsa Allah Teâlâ’nın gönderdiği peygamberlerdi. Ama söz konusu dinler, artık asıl karakterlerini kaybetmişlerdi. Bu dinlerin kutsal kitaplarında değişiklikler yapılmıştı. Bu durum, onlardaki tevhid inancını da bozmuştur.

Yahudilerin bazı kutsal kitaplarında Tanrı’ya insani özellikler yakıştırılır. Mesela bahçede gezinmek, yorulmak, unutmak, pişman olmak, baba olarak isimlendirmek, kendisine oğullar nispet etmek gibi. (Ömer Faruk Harman, “Yahudilik (İnanç Esasları)”, DİA, XXXXIV, 201-203.) Hristiyanlar ise, tevhid konusunda daha büyük hataya düşmüşlerdir. Çünkü onlar, Baba, Oğul ve Kutsal Ruh şeklinde üç kişilikte bir Tanrı olduğunu iddia etmişlerdir. Bu iddiaya göre, Baba kâinatı yaratan, Oğul İsa insanların kurtuluşu için semadan inen, Kutsal Ruh da ilahî sevgiyi insanın gönlüne koyandır.

Küfür
Allah’ın varlığını, birliğini, O’nun koyduğu emir ve yasakları kabul etmeme, inkâr etme.

Hristiyanlar, Tanrı’nın İsa Mesih’te bedenleşerek yeryüzünde insan hayatı yaşadığına inanırlar. Buna göre İsa, sadece bir peygamber değildir. O hem gerçek bir insan hem de ilahî olan Tanrı’nın biricik oğlu olup O’nunla özdeştir. Kur’an, Hristiyanların bu durumunu şu şekilde ifade eder:

“’Allah, Meryem’in oğlu Mesih’tir’ diyenler küfre batmışlardır.” (Mâide, 5/72)

“’Allah, üçün üçüncüsüdür, üçten biridir.’ diyenler tamamen küfre batmışlardır.” (Mâide, 5/73)

İslam dini, tarihte olduğu gibi gelecekte de tevhidin temsilcisi olarak var olmaya devam edecektir.

* * *

Bahsedilen bu sapmalara rağmen, İslam sayesinde tevhid inancı varlığını sürdürmüş ve herhangi bir değişikliğe uğramadan bugünlere kadar gelmiştir. Tarih boyunca Müslümanlar bu inancı benimsemiş, gereğince yaşamaya çalışmış ve yayılması için de büyük gayretler göstermişlerdir.

Günümüzde dünyanın değişik bölgelerinde tevhid inancına sahip yaklaşık bir milyar altıyüz milyon insan yaşamaktadır. İslam dini, tarihte olduğu gibi gelecekte de tevhidin temsilcisi olarak var olmaya devam edecektir.

Tevhidin Delili

Son asırlarda uzay bilimlerinde meydana gelen gelişmeler şu gerçeği ortaya koymuştur: Hayal etmekte zorlandığımız uçsuz bucaksız bir evrende yaşıyoruz.

Üzerinde yaşadığımız dünya, uzay boşluğunda âdeta bir kum tanesi konumundadır. Çünkü Samanyolu galaksisi, uzayın derinliklerinde yüzen yüz milyarlarca galaksiden sadece biridir. İçerisinde yaşadığımız gezegen de, bu galakside bulunan yüz milyarlarca nesneden biridir. Demek ki, uzay boşluğunda her birinde yüz milyarlarca yıldız bulunan yüz milyarlarca galaksi vardır. Büyüklüğü hayal sınırlarımızı zorlayan bu sistem, baştan beri hiçbir sapma, hiçbir kaos olmadan devam etmektedir. Öyle ise, bu sistem tek elden yönetilmektedir.

Aynı düzeni, aynı uyumu dünyamızda da görüyoruz. Yaşadığımız gezegende insanlar, hayvanlar ve bitkilerin kendi aralarında müthiş bir çeşitlilik söz konusudur. Yaratılışta, yaşamda, görevde sayısız farklılıklar vardır. Her biri ayrı bir özelliğe, ayrı bir güzelliğe sahiptir. Kimi kocaman kimi küçücük, kimi sempatik kimi ürkütücü, kimi evcil kimi vahşidir. Kısaca sayısız çeşitliliğine rağmen, canlı cansız, küçük büyük bütün varlıklar tam bir uyum içerisindedir. Toprak, hava, su, Güneş, bitkiler, canlılar tam bir denge hâlinde varlıklarını sürdürmektedir. Yaratıklar arasında çatışma değil dayanışma, kaos değil düzen vardır.

İşte bu da, tevhide şahitlik etmektedir. Tabiatın her bir parçasına aynı Yaratıcı’nın, aynı ilim ve kudret sahibinin hükmettiğini ortaya koymaktadır. Çünkü aksi takdirde çok başlılık olur, bütün varlıklar arasında çatışma ve kargaşa olurdu.

Nitekim şu ayetler bu gerçeği ortaya koymaktadır:

“Eğer göklerde ve yerde Allah’tan başka tanrılar olsaydı, şüphe yok ki evrenin düzeni bozulurdu.” (Enbiyâ, 21/22)

“Allah’la birlikte başka hiç bir tanrı yoktur. Eğer öyle olsaydı her bir tanrı kendi yarattığına sahip çıkar ve onlardan biri diğerine üstün gelmeye çalışırdı (kâinatın düzeni bozulurdu).” (Mü’minûn, 23/91)

Nasıl bir Tevhid?

“Lâ ilâhe illallah” yani “Allah’tan başka hiçbir ilah yoktur” ifadesi, İslam dinine girişin temelini oluşturur. Her Müslüman hayatı boyunca değişik vesilelerle sayısız defa bu ifadeleri tekrarlar. Bununla Allah Teâlâ’dan başka tanrı olmadığı inancını tazelemiş olur.

Yine tevhidi “Allahu Ekber” sözüyle ifade ederiz. Bu, “Allah en büyüktür” veya “Allah’tan başka büyük yoktur” anlamlarına gelmektedir. Bir Müslüman bu ifadeyi günlük hayatında yüzlerce defa tekrarlar. Namazlarda, namaz sonrası tespihlerde, ezan okunurken, bayram günlerinde bu ifade hep yinelenir. Böylece tevhidin kalplere işlemesi ve bir bilinç hâline gelmesi sağlanır.

Gerek “Lâ ilâhe illallah/Allah’tan başka ilah yoktur” gerekse “Allahu ekber/Allah’tan başka büyük yoktur” ifadelerinin iyi anlaşılması gerekir. Çünkü bunlar, tevhid inancını ifade etmekte ve İslam’ın temelini oluşturmaktadır. Hem dünya hem de ahiret saadeti, ancak bunların gerektirdiği hayatı yaşamakla mümkün olur. Öyle ise biz bunlarla neyi inkâr ediyoruz, neyi kabul ediyoruz? Bu ifadelerin, hayatımızdaki karşılığı nedir? İşte şimdi bunların açıklamasına geçebiliriz:

Allah’ın birliği konusunda Kur’an bize şu ilkeleri verir:

“De ki Allah birdir. Her şey O’na muhtaçtır, ama O hiçbir şeye muhtaç değildir. Doğurmamıştır, doğmamıştır. Hiçbir şey O’nun dengi değildir.” (İhlâs, 112/1-4)

“Hiçbir şey O’na benzemez.” (Şûrâ, 42/11)

Bu ayetler, Allah Teâlâ’nın bir ve benzersiz olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Allah zatında tektir. O’ndan başka hiçbir ilah yoktur. Aksi bir tutum içerisinde olanlara yine Kur’an şu soruları yöneltir:

“Peki kendisine dua ettiği zaman zorda kalmışa cevap veren ve başa gelen kötülüğü kaldıran, sizi yeryüzünün yöneticileri yapan kim? Allah ile birlikte başka ilah mı var!? Ne kadar az düşünüyorsunuz!” (Neml, 27/62)

“Peki yaratmayı başlatan sonra onu tekrarlayan ve sizi gökten ve yerden rızıklandıran kim? Allah ile birlikte başka bir ilah mı var!? De ki, eğer doğru söyleyenler iseniz kesin delilinizi getirin.” (Neml, 27/64)

Allah’ın tek tanrı olduğuna inanmak, sıfatlarında da O’na ortak koşmamayı gerektirir. Şöyle ki; Allah’ın “hayat, ilim, işitme, görme” gibi sıfatları vardır. İnsan da bu özelliklere sahiptir. Ancak Allah Teâlâ’nın sıfatları, içerikleri ve özellikleri bakımından tamamen kendisine özgüdür. Dolayısıyla insandaki benzerleri ile aynı kabul edilemezler.

Bu anlatılanlar, inançla ilgili konularda tevhidi kabul etmektir. Mümin kulun, amellerinde de tevhide bağlı kalması gerekir. Bu da kalbiyle Allah’ı sevmesi, davranışlarıyla bunu ispat etmesi demektir. Bu davranışlar da ibadetleridir. Mümin, Rabbine olan sevgisini yaptığı ibadetlerle göstermelidir. İnsan, pratik hayatında bu ibadetleri yerine getirmiyorsa, tevhide aykırı bir tutum içerisinde bulunuyor demektir.

Şirk en büyük günahtır

* * *

Müslümanlar kıldıkları namazlarda her gün yaklaşık kırk defa Fâtiha suresini okurlar. Dolayısıyla bu surede geçen şu cümleyi de tekrarlamış olurlar: “Yalnız sana kulluk ederiz.” Bununla şunu demek isterler: “Ya Rabbi, tapılmaya, boyun eğilmeye, her yönüyle itaat edilmeye, en çok sevilmeye layık olan başkası değil, sadece sensin.”

Müslüman, böyle inanır ve bu ifadeleri gönüllü olarak tekrarlar, yaptığı ibadetleri sadece Rabbinin hoşnutluğunu kazanmak için yapar. Samimi, ihlaslı olma konusunda elinden gelen bütün gayreti gösterir.

İhlas
Allah’ın rızasını gözeterek ibadetleri içtenlikle yapma.

Mümin, amellerinde insanların beğenisini, takdirini kazanmak gibi samimiyetsiz düşüncelere kendini kaptırmaz. Böyle bir duruma düşmemek ve kalbini bunlardan temiz tutmak için olanca gayretini gösterir. Bilir ki bu tür duygu ve düşünceler büyük bir vebale, hatta gizli şirke ve yaptığı amellerin boşa gitmesine sebep olur.

Müslüman, insani bir duygu olarak eşini, annesini, babasını, mürşidini, liderini, arkadaşını sevebilir. Onlara karşı sevgi ve saygı besleyebilir. Ancak o, hiç kimseyi Allah Teâlâ’yı sever gibi sevmez. Çünkü O, vedûd yani yarattıklarını çok seven ve onlar tarafından çok sevilendir. Bahsedilen bu hakikat Kur’an’da şöyle açıklanır: “İnsanlardan bazıları vardır ki, Allah’tan başka bazı varlıkları Allah’a denk tanrılar sayarlar. Onları, Allah’ı severcesine severler. Mü’minlerin Allah’a olan sevgisi daha güçlü bir sevgidir.” (Bakara, 2/165)

Mürşid
İyi bir Müslüman olmaları için insanlara doğru yolu gösteren kimse.

Müşrik
Allah’tan başka şeylere veya kişilere inanan veya ibadet eden kimse.

Şirk Nedir?

Tevhidin zıddı şirktir. Şirk, Allah’a ortak koşma anlamına gelmektedir. Müşrik de Allah’a şirk koşan kişi demektir. Şirk koşma, Allah Teâlâ’nın eşi ve benzeri olduğuna inanmaktır. Allah’a karşı işlenebilecek en büyük günah, şirktir.

Yüce Yaratıcı, kendisine tövbe etmeden ölen müşrik kimseyi affetmeyeceğini ve bu kimsenin cennete giremeyeceğini bildirmektedir. Şüphesiz ki tövbe kapısı diğer günahlarda olduğu gibi burada da günah işleyen kimseye açıktır.

İlgili ayetlerde şöyle buyrulmaktadır:

“Şüphe yok ki Allah kendisine ortak koşulmasını affetmez. Ama bundan başka dilediği kimselerin günahını bağışlar.” (Nisâ, 4/48)

“Gerçek şu ki, Allah’a ortak koşan kimseye O, cenneti haram kılmıştır. Onun varacağı yer ateştir.” (Mâide, 5/72)

Şirk neden en büyük günahtır? Çünkü burada doğrudan Allah Teâlâ’nın hakkının gasp edilmesi söz konusudur. Şirk değişik şekillerde gerçekleşir. Bunlardan biri, Allah Teâlâ’ya zatında ortak koşmaktır. O’nun benzeri, dengi, yardımcısı, rakibi olduğuna inanmaktır. Buna büyük şirk diyoruz. Mesela Hristiyanlar, başlangıçta tevhide yani Allah Teâlâ’nın birliğine inanıyorlardı. Ancak zamanla O’nun bazı sıfatlarını başka varlıklara yakıştırmışlar, hatta Hz. İsa’yı tanrılaştırmışlardır. Baba, Oğul ve Rûhu’l-Kudüs olarak üç tanrısal varlıktan bahsetmişlerdir.

İnsanlara aşırı hürmet, şirk çeşitlerinden bir diğeridir. Allah Resûlü kendi şahsına dahi aşırı saygı gösterilmesine razı olmamış ve bu konuda insanları şöyle uyarmıştır: “Hristiyanların Meryem oğlu İsa’yı aşırı bir şekilde övdüğü gibi siz de beni övmeyin. Ben sadece Allah’ın kuluyum. Bu sebeple Allah’ın kulu ve elçisi deyin.” (Buhârî, Enbiya, 48)

Hz. Peygamber’in bu davranışı bizlere şu ölçüyü vermektedir: Hiçbir insan peygamber seviyesinde değildir. Peygambere insanüstü bir konum verilemeyeceğine göre, diğer insanları kutsallaştıran davranışlardan zaten sakınmak gerekir.

Allah Telâlâ’ya gösterilmesi gereken hürmet ve saygı O’ndan başka kimseye gösterilemez. Bu anlamda tevhide bağlanmak, insana şahsiyet ve onur kazandırır, onu bayağılaşmaktan ve kula kul olmaktan korur.

Müslümanlar olarak biz bu konularda duygu, düşünce ve davranışlarımızı daima kontrol ederiz. Hayatta olanlara karşı ölçülü davrandığımız gibi türbelere ve yatırlara karşı da bu duyarlılığımızı devam ettiririz. Onları, yaşadıkları hayattan ibret almak için ziyaret ederiz. Yoksa bir beklenti içerisine girerek asla onlara yalvarıp yakarmayız. Çünkü biz dilek ve isteklerimizi sadece Rabbimize arz ederiz.

Takva
Haram ve günahlardan kaçınma hususunda gösterilen titizlik.

Müslümanlar, günahtan korunmuş, masum olanların sadece Peygamberler olduğuna inanırlar. Dolayısıyla bir insan takva sahibi, seçkin bir şahsiyet olabilir. İnsanlar onun üstün ahlakından, örnek kişiliğinden de istifade edebilirler. Fakat bütün bu meziyetleri, onun hatalardan, günahlardan korunmuş olduğu anlamına gelmez. Çünkü hiç kimseye kurtuluş garantisi verilmemiştir. Kullarını gerçek manada tanıyan sadece Allah Teâlâ’dır.

Mümin, saygı duyduğu bir şahsı yüceltmede aşırı bir tutum içerisine girmez. Onun düşüncelerini, hâl ve hareketlerini hatadan korunmuş olarak görmez. Dünya ve ahiretini garantiye almış, âdeta itiraz edilemez kimse olarak ona bakmaz.

ALLAH’IN İSİM
VE SIFATLARI

Aklımızla Allah Teâlâ’nın varlığını kabul eder, gönlümüzde O‘nu hisseder, kalbimizle O’na inanırız. Ancak O’na kulluk edip razı olacağı bir hayatı yaşayabilmek için O’nu tanımamız gerekir. Çünkü tanımak sevmeye, sevmek de bağlanmaya ve buyruklarını yerine getirmeye vesile olur.

Allah’ı tanımak, O’nun zatını yani kendisini değil, isimlerini ve sıfatlarını tanımak demektir. Biz O’nun zatına inanırız, ama nasıl olduğu üzerinde düşünmeyiz. Çünkü nasıl olduğu üzerinde düşünmek, O’nu varlıklardan birine benzetmek sonucunu doğurur. Oysa O, aklımıza, hayalimize gelecek her şeyden uzaktır. “O’nun benzeri hiçbir varlık yoktur.” (Şûrâ, 42/11)

Biz Rabbimizi sıfatlarından ve fiillerinden hareketle tanırız. Tabiata ve canlılara yansıyan sonsuz ilmi, eşsiz kudreti ve sınırsız yaratma gücü ile O’nu biliriz. Sıfatlarının varlık âlemine yansıyan alamet ve belirtilerini düşünerek O’nun hakkında bilgi sahibi oluruz. Çünkü “Göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün birbiri ardınca gelip gidişinde düşünen insanlar için şüphesiz ki ayetler vardır.” (Âl-i İmrân, 3/190)

Aşağıda Cenab-ı Hakk’ın isim ve sıfatları anlatılacaktır. Bunlar, Kur’an ve sünnetten tespit edilmiştir.

“Allah Teâlâ’nın
doksan dokuz ismi vardır.
Bunları sayan kimse
cennete girecektir…”

* * *

Esmâ-i Hüsnâ/En Güzel İsimler

“Allah”, evreni yaratan ve onu idare eden en yüce varlığın özel ismidir. Bu isim, O’ndan başka herhangi bir varlığa ad olarak verilmez. O, ibadete layık gerçek varlık ve tek yaratıcıdır.

Âlimler, ayrıca ayet ve hadislerde Cenab-ı Hakk’tan bahseden yüzlerce isim tespit etmişlerdir. Ancak daha ziyade şu hadisin devamında geçen 99 isim meşhur olmuştur. “Allah Teâlâ’nın doksan dokuz ismi vardır. Bunları sayan kimse cennete girecektir…” (Tirmizî, Daavât, 82; Buhârî, Daavât, 69) (Bu isimlerin listesi manalarıyla birlikte kitabın sonundadır.)

Bu hadis, müminlere önemli bir müjde vermektedir. bu müjdeye layık olabilmek için, sadece bu isimleri ezberlemek yeterli değildir. Ezberledikten sonra onların anlamlarını öğrenmek, bu anlamları gönüllerimize sindirmek, hayatımızı da bunların aydınlığında sürdürmek gerekir. İlahî sevgiyi kalbimize yerleştirmenin, ibadetin, zikrin neşe ve güzelliğini tatmanın, kullukta derinleşmenin yolu, bu isimler üzerinde tefekkür etmekten, bunların varlıkla, hayatla olan ilişkisi üzerinde düşünmekten geçer.

Esmâ-i hüsnâ yani en güzel isimler olarak anılan 99 ismin bir kısmı, sabah namazlarından sonra okunan Haşr suresinin son ayetlerinde geçmektedir. Hem zikirlerde hem de dualarda bunların tekrarlanması faziletlidir. Çünkü bu, ibadetlere ayrı bir anlam ve derinlik kazandırır. Nitekim Hz. Peygamber dualarında yerine göre bu isimleri tekrarlardı.

Tefekkür
Allah’ı, kâinatı, varlıkları, doğayı, günahları ve kendini düşünerek bütün bunlardan ders çıkarmak.

Rahmet
Bütün varlıkların iyiliğini arzu edip onlara her türlü yardımda bulunma ve şefkat gösterme isteği.

Rabbimiz, bunlarla kendisine dua edebileceğimizi bizlere şöyle bildirmiştir: “De ki ister Allah deyin, ister Rahmân deyin. Han-gisini derseniz olur. Çünkü en güzel isimler O’nundur.” (İsrâ, 17/110)

Bir ayette belirtildiği üzere, Rabbimizin rahmeti, merhameti her şeyi kuşatmıştır. (A’râf, 7/156) O’nun diğer bütün isimleri incelendiğinde şu görülecektir: Bunların büyük bir kısmı, Allah Teâlâ’nın kullarına olan şefkat, merhamet, muhabbet ve bağışlayıcılığını anlatmaktadır. Az bir kısmı da, O’nun gazabından ve öfkesinden bahsetmektedir. Bu durum, aslında İslam’ın temel bir karakterini ortaya koymaktadır. O da, merhamete, esenliğe, affediciliğe ve barışa dayalı bir din olmasıdır.

İlahî Sıfatlar

Cenab-ı Hakk’ı tanımamıza yardımcı olan çeşitli sıfatları vardır. Ayet ve hadislerde geçen ifadelerden hareketle bu sıfatlar ikiye ayrılır:

Selbî Sıfatlar

Bu sıfatlar beş tanedir. Allah Teâlâ’nın yüceliğine yakışmayan bütün eksiklik ve yetersizliklerden O’nun uzak olduğunu ifade eder. Mesela “Allah kimseye muhtaç değildir”, “O doğurmamıştır, doğmamıştır.” Bu ifadelerde geçen “başkalarına muhtaç olmak”, “doğurmak” ve “doğmak” fiilleri yaratıklara ait özelliklerdir. Dolayısıyla Yüce Yaratıcı’yı bunlarla nitelendirmek, O’na eksiklik ve acizlik nispet etmek anlamına gelir ki bu doğru değildir.

“Selbî sıfatların gayesi, Yaratan’la yaratılanlar arasında hiçbir benzerlik olmadığını, O’nun zatında ve sıfatlarında eşsiz olduğunu ortaya koymaktır. Bununla her türlü şirkin reddedilerek tevhidin gerçekleştirilmesi amaçlanır. Yüce Yaratıcı’nın sıfatları şunlardır:

a- Varlığının başlangıcı olmamak (Kı-dem): Bütün varlıklar sonradan yaratılmıştır. Bu anlamda her şeyin bir başlangıcı vardır. Ancak Allah Teâlâ için böyle bir şey söz konusu değildir. O, ezelî yani öncesi olmayandır.

b- Varlığının sonu olmamak (Bekâ): Bütün yaratıkların bir sonu vardır. Yaratıklar fâni varlıklardır. Ancak Rabbimiz ebedî yani sonu olmayandır.

c- Varlığı için başkasına muhtaç olmamak (Kıyâm bi-nefsihî): Yüce Allah’ın varlığı kendindendir. Yani var olmak için başkasına muhtaç değildir. Diğer bütün yaratıklar, hem var olabilmek hem de hayatlarını sürdürebilmek için O’na muhtaçtır. “Ey insanlar! Siz hepiniz Allah’a muhtaçsınız. Hiçbir şeye ihtiyacı olmayan, her türlü övgüye ve hamde layık olan ancak Allah’tır.” (Fâtır, 35/15)

ç- Ortağı olmamak (Vahdâniyyet): Allah Teâlâ’nın zatında ve sıfatlarında eşi ve benzeri yoktur.

d- Yaratılmışlara benzememek (Mu-hâlefetün li’l-havâdis): Allah, gerek zatıyla gerekse diğer özellikleriyle yarattığı varlıkların hiçbirine benzemez, eşsizdir.

Subûtî Sıfatlar

Selbî sıfatlar Allah Teâlâ’da olmaması gereken, subûtî sıfatlar ise O’nda olması gereken özellikleri anlatır. Bunlar, Allah Teâlâ’nın zatında olan, O’ndan ayrı düşünülmeyen sıfatlardır. O’nun, yüceliğini ve mükemmelliğini gösterirler.

a- Hayat: Rabbimiz diridir, ebedî hayat sahibidir. O’nun hayatının başlangıcı ve sonu yoktur. İnsan hayatını sürdürebilmek için, zamana, çevreye, beslenmeye, organlara vb. şartlara ihtiyaç duyar. Ancak Allah Teâlâ için böyle bir şey söz konusu değildir.

Biz bu sıfatı namazlardan sonra okuduğumuz Âyetü’l-Kürsî’nin girişinde tekrarlarız. (Bakara, 2/255) Aslında bu ayette Yüce Mevla’nın birçok sıfatından bahsedilir. Dolayısıyla bu ayeti her seferinde manasını içimize sindirerek, tevhid bilincimizi tazeleyerek okumalıyız.

Allah Teâlâ, hem sonsuz hayat sahibi hem de cansızlara hayat verendir. Cansız yumurtadan canlı civcivi, cansız çekirdekten canlı ağacı yaratan O’dur. Denizden, karadan, topraktan hayat fışkırmaktadır. Her an sayısız canlı toprağa karışmakta, sayısız canlı da hayat sahibi olmaktadır. Yüce Yaratıcı, aynı anda hem öldürmekte hem de diriltmektedir.

“Şüphesiz Allah, taneyi ve çekirdeği yarıp filizlendirendir. Ölüden diriyi, diriden de ölüyü çıkarandır. İşte budur Allah! O hâlde O’ndan nasıl uzaklaşırsınız?” (En’âm, 6/95)

b- İlim: Allah Teâlâ sınırsız ilim sahibidir. Gizli saklı, küçük büyük hiçbir şey O’nun bilgisi dışında kalmaz. Bilgisi, zamanla veya mekânla sınırlı değildir. Geçmişi ve geleceği bütün ayrıntılarıyla bilir. Görünen âlemi bildiği gibi görünmeyen âlemi de bilir. Bütün canlıları daha dünyaya gelmeden ilmiyle kuşatıp şekillendiren O’dur.

“Şüphesiz yerde ve gökte Allah’a hiçbir şey gizli kalmaz. O, sizi analarınızın rahimlerinde dilediği gibi şekillendirir.” (Âl-i İmrân, 3/5-6)

Bir kitap, yazarın ilmî derinliğini bize gösterir. Bir teknolojik aygıt, tasarlayan mühendisin bilgi ufkunu bize hatırlatır. Bir sanat tablosu da ressamın sanat zekâsını yansıtır. Aynı şekilde canlısından cansızına, hücresinden atomuna, zerresinden galaksisine bütün kâinat da eşsiz bir ilim sahibini bizlere hatırlatmaktadır. Her şey, o kadar mükemmel planlanmış, öylesine hassas bir ölçü, ince bir hikmetle örülmüş ki…Karıncasından arısına, kelebeğinden örümceğine minicik canlılar doğar doğmaz işine başlıyor. Peki, bu akılsız varlıklar bu yaşam tarzını bu meslek bilgisini nereden alıyorlar? Kaba hatlarıyla ortaya konan bu gerçekler, varlığı kuşatan eşsiz bir ilme, benzersiz bir âlime şahitlik etmektedir:

“Allah yere gireni, yerden çıkanı; gökten ineni ve oraya yükseleni bilir. O, çok merhamet edendir, çok bağışlayandır.” (Sebe’, 34/2)

Allah Teâlâ, bütün insanların tek tek yaptıklarını bildiği gibi yapmayıp içlerinde sakladıklarını da bilir. (Mülk, 67/13) O’nun ilmi, sadece tabiattaki oluşumları değil, insanların bütün düşünce ve fiillerini de kuşatır. Şu ayetler gerçeği ortaya koymaktadır:

“Göklerde ve yerde olan her şeyi Allah’ın bildiğini görmüyor musun? Üç kişinin gizli konuştuğu yerde dördüncüsü mutlaka O’dur. Beş kişinin gizli konuştuğu yerde altıncısı mutlaka O’dur. Bunlardan az veya daha çok olsun ve nerede bulunursa bulunsunlar mutlaka O, kendileriyle beraberdir Şüphesiz ki Allah her şeyi bilir.” (Mücâdele, 58/7)

c- Semi’: Allah Teâlâ, her şeyi duyar ve işitir. Hiçbir kulağın işitmediğini işitir. O’nun işitmesinin insanda olduğu gibi sınırları yoktur.

Hayır
Dinin, yapılmasını güzel gördüğü, yararlı ve iyi olan her şey.

Rabbinin her şeyi işittiğini bilen bir mümin, konuşmalarına dikkat eder. Gıybetten, hakaretten, yalandan, iftiradan ve alaydan kaçınarak en güzel surette konuşur. Ya hayırlı, güzel olanı söyler ya da susar, dinler. Bu gerçeğe Kur’an da şöyle dikkat çeker:

“Onlar, bizim kendilerinin sırlarını ve gizli konuşmalarını işitmediğimizi mi sanıyorlar? Hayır, öyle değil.” (Zuhruf, 43/80)

Mümin dualarını yaparken, Rabbinin kendisine çok yakın olduğunu ve onu dinlediğini bilir. Rabbiyle konuştuğunu hisseder ve yakarışlarını bu şuurla yapar. Yine o, namazda rükûdan her kalktığında ‘semiallâhü li-men hamideh’ sözlerini tekrarlar. Bununla Yaratıcı’sına yaptığı bütün hamd ve övgüleri O’nun duyduğunu ifade eder ve bundan da manevi bir huzur duyar.

ç- Basar: Cenab-ı Hakk, her şeyi görür. O’nun diğer bütün sıfatları gibi görme sıfatı da eşsizdir. Canlılarla mukayese edilemez. Evrende ve insanlık âleminde olan her şeyi aynı anda görür. Hiçbir ayrıntı O’ndan gizli kalmaz.

Allah Teâlâ’nın nasıl gördüğünü, nasıl işittiğini, nasıl bildiğini biz bilemeyiz. Bildiğimiz bir gerçek vardır ki O’nun işittiği gibi hiçbir kulak işitmez. O’nun gördüğü gibi hiçbir göz görmez. O’nun bildiği gibi de hiçbir akıl bilmez.

Rabbimizin görme, bilme, haberdar olma gibi sıfatları bizlere şunu hatırlatır: Yaptığımız her şeyi gören, duyan, bilen bir Yaratıcı vardır. Buna göre her iyiliğin de her kötülüğün de bir karşılığı olacaktır.

Rabbimiz bu sıfatları ile içimizi, dışımızı, düşüncelerimizi, eylemlerimizi, maddi manevi bütün varlığımızı kuşatır. Dolayısıyla her an O’nun bizimle beraber olduğunu biliriz. Yalvardığımızda bizi duyan, güzel işler yaptığımızda bizi gören, hiçbir hayırlı işimizi mükâfatsız bırakmayan Rabbimiz hemen yanı başımızdadır. Yüce Mevla ile kurulacak böyle bir dostluk, herhâlde bu dünyada insana verilebilecek en büyük müjdedir.

Allah Teâlâ’nın nazarında bir kelebeği yaratmak ne ise sayısız canlıyı yaratmak da böyle bir şeydir.

* * *

“Nerede olursanız olun, O sizinle beraberdir. Allah yaptıklarınızı görür.” (Hadîd, 57/4)

“İnsanı biz yarattık, nefsinin kendisine neler fısıldadığını çok iyi biliriz. Çünkü biz O’na şah damarından daha yakınız.” (Kâf, 50/16)

İnsanın aklına şöyle bir soru gelebilir: Tek bir Rabbin, uçsuz bucaksız kâinatta her şeyi görmesi, bilmesi, yaratması nasıl mümkün oluyor? Bu soruyu sormasının sebebi insanın, Tanrı’yı âdeta kendi yerine koyması, sınırlı beşeri algı ve anlayışı çerçevesinde O’nu değerlendirmesidir. Soruyu şöyle açıklamak mümkündür: Güneş, ışınlarıyla dünyamızı aydınlatır. En küçüğünden en büyüğüne, canlısından cansızına yaratıklar onunla varlıklarını kanıtlar. Gökler onunla masmavi olur. Yapraklar onunla yeşerir. Gözler onunla parlar. Gönüller onunla açılır. Sular onunla damla damla rahmet olur. Toprak onunla canlanır. Kısaca yeryüzünde Güneş’in aydınlatmadığı hiçbir varlık yoktur.

Bu benzetmede olduğu gibi Rabbimizin sıfatları yeryüzündeki bütün varlıkları kapsar. Üstelik O’nun sıfatlarının hiçbir varlıkla kıyaslanamayacağını ve sonsuz olduklarını düşündüğümüzde, bunların yaratılan her şeye nasıl yansıdığını daha iyi anlarız.

d- Kudret: Allah Teâlâ, sınırsız güç sahibidir. Dilediği şeyi yapmaya kudretlidir. Gözle görülmez atomları, hücreleri yarattığı gibi, uçsuz bucaksız gezegenleri, galaksileri de O yaratır. Börtü böcekten yumurtayı yarattığı gibi ondan civcivi yaratan da O’dur.

Allah Teâlâ’nın nazarında bir kelebeği yaratmak ne ise sayısız canlıyı yaratmak da böyle bir şeydir. Bir bakteriyi yaratmak ne ise milyarlarca gezegeni yaratmak da bundan farklı değildir. İlmi nasıl her şeyi kuşatıyorsa, kudreti de her şeyi kuşatır. Öldürdüğü gibi tekrar diriltecek olan da O’dur. Şu ayet bu gerçeği bizlere hatırlatır:

“Onlar düşünmüyorlar mı; gökleri ve yeri yaratan, bunları yaratma konusunda acze düşmeyen Allah’ın, ölüleri diriltmeye gücü yetmez mi? Evet, O’nun her şeye gücü yeter.” (Ahkâf, 46/33)

Yüce Yaratıcı’nın sonsuz güç ve kudret sahibi olması, mümin için eşsiz bir huzur ve mutluluk kaynağıdır. Çünkü bu hayatta o, yapayalnız değildir. Aksine hem bu dünyada hem de ahirette dilediğini kendisine verebilecek bir Rabbi vardır. Öyle ise, bu Sonsuz Kudret’e neden dayanmasın, O’ndan güç ve kuvvet neden almasın?

“Yeryüzündeki her bir ağaç kalem olsa, deniz de arkasından yedi deniz daha katılarak mürekkep olsa yine Allah’ın sözleri tükenmezdi.”

* * *

e- İrade: Allah Teâlâ, dileyen, murat edendir. Dilediğini yapmada O’na karşı koyacak, O’nu sınırlandıracak bir güç yoktur.

Yüce Yaratıcı’nın isteği dışında en küçüğünden en büyüğüne ne bir canlı meydana gelir ne de bir canlı yok olur. O’nun iradesi haricinde ne bir damla yağmur yağar ne de bir yaprak kımıldar. Ne bir bitki yeşerir ne de bir çiçek açar. Havada uçan kuştan suda yüzen balığa, yerde sürünen canlıdan bal yapan arıya kadar hepsi Allah’ın dilemesi ile işlerini yaparlar.

Bütün evren tabiat kanunlarına bağlı olarak varlığını sürdürmektedir. Dünya, Güneş’in etrafında dönmekte; sular buharlaşmakta; mevsimler birbirini takip etmekte; tohumlar çatlayıp filiz vermektedir. Burada sayamayacağımız daha nice oluşum belirli kanunlara bağlıdır. İşte bütün bunların tabiat düzenine yerleştirilmesi ve işlemesi de Allah’ın iradesi ile olur.

Biyolojik ve psikolojik varlığımız da O’nun iradesine bağlıdır. Ağzımıza attığımız her lokma, içtiğimiz her yudum su, aldığımız her nefes, hoşlandığımız her çiçek ve hayatımızı güzelleştiren daha nice nimetler. Hayatımız boyunca bu nimetlerden istifade etmemizi dileyen de Rabbimizdir. Şu ayet bu gerçeği bizlere anlatır.

“Eğer Allah sana bir sıkıntı, bir zarar dokundurursa, bunu yine O’ndan başka giderecek yoktur. Şayet sana bir hayır dilerse, O’nun bu iyiliğini engelleyecek de yoktur. O, kullarından dilediğine iyiliği eriştirir. O çok bağışlayıcı, çok merhametlidir.” (Yûnus, 10/107)

f- Kelam: Rabbimiz konuşma yani söz söyleme sıfatına sahiptir. Zaten aksi de düşünülmez. Çünkü bu bir âcizliği, bir yetersizliği ifade eder. Oysa diğer sıfatlarında olduğu gibi kelam sıfatında da O, yetkinliği ve mükemmelliği temsil eder.

“Yeryüzündeki her bir ağaç kalem olsa, deniz de arkasından yedi deniz daha katılarak mürekkep olsa yine Allah’ın sözleri tükenmezdi.” (Lokmân, 31/27)

Allah Teâlâ, tarih boyunca gönderdiği peygamberlerle mesajlarını insanoğluna bildirmiş, bir anlamda onunla konuşmuştur. Biz buna vahiy diyoruz. Kur’an da bu yolla insana yapılan son çağrıdır. Bu çağrı ile neden yaratıldığı insana bir kez daha hatırlatılmıştır.

g- Tekvin: Allah Teâlâ yaratandır. Canlı cansız her şey O’nun tarafından yaratılmıştır. Bütün varlığı ilk yaratan ve yaratmayı devam ettiren O’dur. Şu ayette belirtildiği gibi:

“O, başlangıçta yaratmayı yapan, sonra onu tekrarlayacak olandır. Bu O’na göre (ilk yaratmadan) daha kolaydır. Göklerde ve yerde en yüce ve eşsiz sıfatlar O’nundur.”(Rûm, 30/27)

Yaratılış, sayısız harikalarla doludur. İnsanın diğer canlılar üzerinde düşünmesi belki mümkün olmayabilir. Ancak dönüp kendi yaratılışına şöyle bir bakması bile, Yüce Allah’ın kendisine olan eşsiz iyiliğini görmesi için yeterlidir.

Her şey, Allah’a iman etmekle
bir anlam ve değer kazanır.

* * *

Biyolojik ve psikolojik varlığı ile insan, mükemmel bir yaratılışa sahiptir. İnsan gözle görülemeyecek kadar küçük bir hücreden yaratılmaktadır. Ancak aşama aşama kâinatın en donanımlı bireyi hâline gelmektedir. Her bir insan, çevresinde bu mucizeye yüzlerce defa şahitlik etmektedir. Yaratılış olayı, ilk insandan günümüze durmadan tekrarlanmaktadır. İnsan, bu eşsiz merhamet sayesinde varlığını devam ettirir. Rahmetle kuşatılmış olarak hayatını sürdürür. İşte tekvin sıfatından mümin kulun çıkaracağı en önemli ders, kendi yaratılışı üzerinde düşünmesi gerektiğidir. Aşağıdaki ayet bu hatırlatmayı bizlere yapar:

“Ey insan! Seni yaratan, şekillendirip ölçülü yapan, dilediği bir biçimde seni oluşturan cömert Rabbine karşı seni ne aldattı?” (İnfitâr, 82/6-8)

SONUÇ

Bir Müslüman için varlık, ancak Cenab-ı Hakk’a imanla açıklanabilir. İnsan, evren, geçmiş, gelecek, zaman, mekân, görünen, görünmeyen bütün varlıklar O’na iman etmekle bir anlam ve değer kazanır.

Yüce Allah, ‘var’ demeye layık olan hakiki varlıktır. Başlangıçta hiçbir şey yoktu, ancak O vardı. Sonunda da her şey yok olacak, ama O baki kalacaktır. Dolayısıyla O, ezelî ve ebedîdir. O’nun dışında olanlar ise, zamanla ve mekânla sınırlı, geçici, sonlu varlıklardır.

Yüce Allah, evreni ve insanı yarattı, ama onları kendi hâllerine bırakmadı. Aksine O, her an en küçüğünden en büyüğüne, canlısından cansızına bütün varlıkla olan ilişkisini devam ettirmektedir.

Yüce Allah, her an yaratmakta, rızık verip yaşatmakta, koruyup gözetmektedir. Bütün canlıları yaratılış gayelerine yöneltmekte, insana da hak ve hakikatin, sonsuz mutluluk ve esenliğin yollarını göstermektedir.

Yüce Allah, insanın inkâr etmesini değil iman etmesini, kendinden uzaklaşmasını değil kendine yaklaşmasını, kötülüğünü değil iyiliğini, mutsuzluğunu değil mutluluğunu istemektedir.

Yüce Allah’a iman, insanın kendisiyle ve çevresiyle barışık yaşamasına, temiz olmasına temiz kalmasına, iyi olmasına iyilik yapmasına, haksızlığa sapmamasına haksızlığa susmamasına ve onurlu kalmasına yapılan bir çağrıdır.

Yüce Allah’a iman, hayatın her alanında gafletten O’nu hatırlamaya, batıldan hakka, şerden hayra, yanlıştan doğruya, çirkinden güzele varmaya yapılan bir çağrıdır.

Yüce Allah’a iman, insanın onur ve şerefini görmezlikten gelmeye, kişiliğini bastırmaya, ilmî, edebî ve estetik kabiliyetlerini köreltmeye değil, aksine ona saygı ve ilgi göstermeye, yetenek ve meziyetlerini keşfetmeye ve geliştirmeye yapılan bir çağrıdır.

Yüce Allah’a iman, din adına körü körüne taklide, vehimlere ve korkulara değil; ilahî sevgiye, ilahî buyruklara saygıya, güvene, dayanışmaya ve hak yolda kararlı bir şekilde yürümeye yapılan bir çağrıdır.

Yüce Allah’a iman, yanlış bir kader inancına, karamsarlığa ve tembelliğe değil; iyimserliğe, umutlu olmaya, çalışmaya ve gelişmeye yapılan bir çağrıdır.

Yüce Allah’a iman, kolaylaştırmaya, zorlaştırmamaya; sevmeye, sevilmeye, güvende olmaya ve güven vermeye yapılan bir çağrıdır.

Yüce Allah’a iman, canlı, cansız bütün varlıkla Yaratıcı’yı tespih etmeye, insanlarla kaynaşmaya ve müminlerle kardeş olmaya yapılan bir çağrıdır.

Gaflet
Umursamazlık veya Allah’ın emir ve yasaklarına karşı duyarsız olma.

Batıl
İslam’ın yasakladığı, gerçekliği bulunmayan her türlü faydasız iş, söz ve davranış.

Şer
Dinin, yapılmasını uygun görmediği kötü ve faydasız olan her şey.

Vehim
Yanlış ve yersiz düşünce; olmayacak bir şeyin olacağını sanma.

Hak
Varlığı kesin olan ve kuşkuya yer bırakmayacak şekilde gerçek olan şey.

Yüce Allah’a iman, O’nu sevmeye, O’nu sevenleri sevmeye ve O’nun razı olduğu ibadet ve amelleri sevmeye; şirki, isyanı ve bütün günahları çirkin görmeye ve onlardan uzaklaşmaya yapılan bir çağrıdır.

Yüce Allah’a iman, sadece korku, tehlike ve ölüm anında O’na sığınmaya değil, aksine sağlık, rahatlık ve bolluk anında da O’na bağlanmaya ve O’nun buyruklarına itaat etmeye yapılan bir çağrıdır.

Yüce Allah’a iman, O’nu sadece göklerin, yerin ve canlıların yaratıcısı olarak kabul etmeye değil; aksine hayatta izlenecek yolu, uyulacak kuralları belirleyen olarak tanımaya yapılan bir çağrıdır.

Yüce Allah’a iman, sadece namaz, oruç, hac gibi belirli ibadetler yoluyla O’na yönelmeye değil, hayatın her alanında O’nun buyruklarına göre yaşamaya ve rızasını kazanmaya yapılan bir çağrıdır.

Yüce Allah’a iman, sadece ahireti değil, hem dünya hem de ahireti kazanmaya yapılan bir çağrıdır. Çünkü ölmeden önce insana fayda sağlamayan bir dinin, öldükten sonra ona fayda sağlaması mümkün değildir.

Yüce Allah’a iman, O’nu dünya ve ahirette dost edinmeye, O’na kavuşma ve O’nun tarafından ağırlanma arzusuyla yaşamaya, sonsuz saadete ulaşmaya, meleklerin duaları eşliğinde bir hayat sürmeye, yine ölüm sonrasında onların selam ve esenlik dilekleriyle karşılanmaya yapılan bir çağrıdır.

Esenlik

Sağlık ve mutluluk içinde bulunma durumu.

BİBLİYOGRAFYA

Harman, Ömer Faruk, “Yahudilik (İnanç Esasları)”, DİA, XXXXIII, İstanbul 2013.

Kılavuz, Ulvi Murat, Allah’a İman, DİB Yayınları, Ankara 2014.

Demirci, Kürşat, Hıristiyanlık, DİA, XVIII, İstanbul 1998.

Köse, Ali, “İman”, DİA, XXII, İstanbul 2000.

Kutluer, İlhan, “Pozitivizm”, DİA, XXXIV, İstanbul 2007.

Sinanoğlu, Mustafa, “Küfür”, DİA, XXVI, İstanbul 2002.

Sinanoğlu, Mustafa, “Şirk”, DİA, XXXIX, İstanbul 2010.

Topaloğlu ve dğr., Bekir, İslam’da İman Esasları, DİB Yayınları, Ankara 2014.

Yavuz, Yusuf Şevki, Kıdem, DİA, XXV, İstanbul 2002.

Topaloğlu, Aydın, “Materyalizm”, DİA, XXVIII, İstanbul 2003.

Topaloğlu, Bekir, “Allah”, DİA, II, İstanbul 1989.

Topaloğlu, Bekir, “Esmâ-i Hüsnâ”, DİA, II, İstanbul 1995.

Topaloğlu, Bekir, Allah’ın Varlığı, DİB Yayınları, Ankara, 1983.

Özler, Mevlüt, “Tevhid”, DİA, XXXXI, İstanbul 2012.

Hadislerle İslam, Heyet, Allah’ın İsim ve Sıfatları, I, DİB Yayınları, Ankara 2012.

Şimşek, Ümit, İslam İnanç İlmihali, DİB Yayınları, Ankara 2012.

ESMÂ-İ HÜSNÂ/ALLAH’IN
GÜZEL İSİMLERİ

1. Allah: Kâinatı yaratıp yöneten, bütün övgü ve ibadetlere layık yüce varlığın özel ismi.

2. er-Rahmân: Dünyada bütün yaratıklara merhamet ve iyilik eden.

3. er-Rahîm: Ahirette sadece müminlere merhamet ve iyilik eden.

4. el-Melik: Görünen ve görünmeyen âlemlerin hâkimi ve sahibi.

5. el-Kuddûs: Her türlü eksiklik ve kusurdan uzak olan.

6. es-Selâm: Esenlik veren, her türlü korku, tasa ve tehlikeden koruyan.

7. el-Mü’min: Güven veren ve verdiği söze güvenilen.

8. el-Müheymin: Her şeyi görüp gözeten, her varlığın yaptıklarından haberdar olan.

9. el-Azîz: Eşsiz derecede değerli ve şerefli, güçlü ve yenilmez olan.

10. el-Cebbâr: Yücelik ve kudret sahibi, dilediğini yapan ve yaptıran.

11. el-Mütekebbir: Büyüklükte eşi ve benzeri olmayan.

12. el-Hâlik: Yaratan, yoktan var eden.

13. el-Bâri’: Hiçbir model olmadan var eden ve bütün varlığı eşsiz bir uyum içerisinde yaratan.

14. el-Musavvir: Varlıklara şekil veren.

15. el-Gaffâr: Günahları çok bağışlayan.

16. el-Kahhâr: Yenilmeyen, tek galip.

17. el-Vehhâb: Karşılıksız nimetler veren.

18. er-Rezzâk: Her varlığın rızkını veren.

19. el-Fettâh: Hak ile batılı birbirinden ayıran, müminlere zafer nasip eden.

20. el-Alîm: Gizli ve açık, geçmiş ve gelecek, her şeyi bilen.

21. el-Kâbız: Dilediğinin rızkını azaltan, ruhları alan.

22. el-Bâsıt: Dilediğinin rızkını çoğaltan, ruhları bedenlere koyan, huzura erdiren.

23. el-Hâfıd: Hak edenleri alçaltıp zillete düşüren.

24. er-Râfi’: Hak edenleri şeref sahibi yapan, yükselten.

25. el-Muiz: Dilediğini yüceltip aziz eden.

26. el-Müzil: Dilediğini alçaltıp rezil eden.

27. es-Semî’: Her şeyi işiten, duaları kabul eden.

28. el-Basîr: Gizli açık her şeyi gören.

29. el-Hakem: Bilgisi ve adaletiyle en doğru kararı veren, hükmeden ve yöneten.

30. el-Adl: Mutlak adalet sahibi, her şeyi yerli yerine koyan, hakkı gözeterek hükmeden.

31. el-Latîf: Lütuf, yardım ve iyilik sahibi.

32. el-Habîr: Her şeyden haberdar olan.

33. el-Halîm: Acele ve kızgınlıkla hareket etmeyen, sabırlı.

34. el-Azîm: Pek büyük ve yüce.

35. el-Gafûr: Bağışlaması bol olan.

36. eş-Şekûr: Az amele çok sevap veren, bol ve devamlı nimet veren.

37. el-Alî: Yüceler yücesi.

38. el-Kebîr: Büyüklükte benzeri olmayan.

39. el-Hafîz: Koruyup gözeten.

40. el-Mukît: Rızıkları yaratan.

41. el-Hasîb: Kulların hesabını en güzel ve çabuk şekilde gören.

42. el-Celîl: Sınırsız yücelik sahibi, değeri ve mertebesi büyük olan.

43. el-Kerîm: Cömertliği, ikramı ve iyiliği bol.

44. er-Rakîb: Her şeyi gözetleyip kontrolü altında tutan.

45. el-Mücîb: Duaları işiten, kabul eden.

46. el-Vâsi’: Rahmeti, kudreti ve ilmi her şeyi kuşatan.

47. el-Hakîm: Bütün emir ve işleri yerli yerinde olan, tabiattaki her şeyi ahenk ve düzen içinde yaratan.

48. el-Vedûd: Seven, sevilmeye layık olan.

49. el-Mecîd: Şerefi üstün, nimeti sonsuz olan.

50. el-Bâis: Öldükten sonra tekrar dirilten.

51. eş-Şehîd: Her şeyi gözleyen ve bilen.

52. el-Hakk: Varlığı ve ilahlığı hak ve gerçek olan.

53. el-Vekîl: Kendisine güvenilen ve dayanılan.

54. el-Kavî: Kuvvet ve kudret sahibi olan.

55. el-Metîn: Her şeye gücü yeten.

56. el-Velî: Kullarına yardım edip sahip çıkan, onları koruyan ve seven, müminlerin dostu ve yardımcısı. .

57. el-Hamîd: Övülen, övgüye layık olan.

58. el-Muhsî: Varlığı bütün ayrıntılarıyla bilen.

59. el-Mübdi’: İlk ve örneksiz yaratan.

60. el-Muîd: Öldükten sonra dirilten.

61. el-Muhyî: Yarattıklarına hayat veren.

62. el-Mümît: Her canlıyı öldüren.

63. el-Hayy: Hayat sahibi, varlığının başı ve sonu olmayan.

64. el-Kayyûm: Her şeyin varlığı kendisine bağlı olan ve evreni idare eden.

65. el-Vâcid: Dilediğini dilediği zaman bulan, hiçbir şeye muhtaç olmayan, kendisi dışındaki her şey O’na muhtaç olan.

66. el-Mâcid: Şanı yüce, bütün eksikliklerden uzak, ikramı bol olan.

67. el-Vâhid: Bir ve tek olan.

68. es-Samed: Arzu ve ihtiyaçları sebebiyle her varlığın kendisine yöneldiği, ancak kendisi hiçbir şeye muhtaç bulunmayan yüceler yücesi varlık.

69. el-Kâdir: Kudretli, her şeye gücü yeten.

70. el-Muktedir: Eşsiz kudret sahibi, varlık üzerinde dilediği şekilde yetkisini kullanan.

71. el-Mukaddim: Dilediğini öne geçiren.

72. el-Muahhir: Dilediğini sona bırakan.

73. el-Evvel: Varlığının başlangıcı olmayan.

74. el-Âhir: Varlığının sonu olmayan.

75. ez-Zâhir: Varlığı ve birliği açık olan.

76. el-Bâtın: Duyulardan gizli olan, düşünce sınırlarını aşan.

77. el-Vâlî: Bütün evreni sevk ve idare eden.

78. el-Müteâlî: Şan, şeref ve hükümranlıkta en yüce olan.

79. el-Berr: İyilik ve ikramı bol olan.

80. et-Tevvâb: Tevbeleri çokça kabul eden.

81. el-Müntekim: Suçlulara cezalarını veren.

82. el-Afüv: Affı bol olan, günahları bağışlayan.

83. er-Raûf: Çok şefkatli olan.

84. Mâlikü’l-mülk: Varlığın tek gerçek sahibi.

85. Zü’l-celâl ve’l-ikrâm: Eşsiz yücelik ve ikram sahibi.

86. el-Muksit: Adaletle hükmeden.

87. el-Câmi’: Bütün övgü ve faziletleri zatında toplayan, kâinattaki varlıkları tam bir ahenk içinde toplayıp düzenleyen, bütün yaratılmışları kıyamet gününde hesaba çekmek üzere bir araya getiren.

88. el-Ganî: Hiçbir şeye ihtiyacı olmayan.

89. el-Muğnî: İhtiyaçları gideren, zengin eden.

90. el-Mâni’: Dilemediğine vermeyen, dilediğine veren.

91. ed-Dârr: Zarar ve elem veren şeyleri yaratan.

92. en-Nâfi’: Dilediği yaratıklara hayırlı ve faydalı şeyler veren.

93. en-Nûr: Maddi ve manevi aydınlığın kaynağı.

94. el-Hâdî: Doğru yola kavuşturan.

95. el-Bedî’: Örneği olmadan yoktan var eden.

96. el-Bâkî: Varlığının sonu olmayan.

97. el-Vâris: Her şeyin asıl sahibi.

98. er-Reşîd: Bütün işleri isabetli olup hedefine ulaşan, doğru yolu gösteren.

99. es-Sabûr: Günahkârları cezalandırma konusunda acele etmeyen.