T.C. CUMHURBAŞKANLIĞI
DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI

Genel Yayın No: 2320
Halk Kitapları: 655

TESLİMİYETİN SEMBOLÜ KURBAN
Hale ŞAHİN

Yayın Yönetmeni :
Doç. Dr. Fatih KURT

Yayın Koordinatörü
Suat OKUYAN

Editörler
Dr. Elif ERDEM
Hale ŞAHİN
Dr. Rukiye AYDOĞDU DEMİR

Tashih
Esma ÇETİN

Grafik Tasarım
Uğur ALTUNTOP

Baskı
İhlas Gazetecilik A.Ş.
Tel.: +90 212 454 30 00

2. Baskı, İSTANBUL – 2023

Eser Yayın Kurulu Kararı: 15.09.2022/74

ISBN: 978-625-435-426-7
2023-34-Y-0003-2320
Sertifika No: 12930

© T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı

İletişim
Dini Yayınlar Genel Müdürlüğü
Basılı Yayınlar Daire Başkanlığı
Üniversiteler Mah. Dumlupınar Bulvarı
No:147/A 06800 Çankaya/ANKARA
Tel: 0 312 295 72 93 - 94
Faks: 0 312 284 72 88
e-posta: diniyayinlar@diyanet.gov.tr
www.diyanet.gov.tr

Dağıtım ve Satış
Döner Sermaye Daire Başkanlığı
Tel: 0312 295 71 53 - 295 71 56 Faks: 0312 285 18 54
e-posta: dosim@diyanet.gov.tr

TESLİMİYETİN SEMBOLÜ
KURBAN

HALE ŞAHİN

Kurban Nedir?

“Kurban” kelimesi, maddi ya da manevi her türlü yakınlığı ve yakın olmayı ifade eder. Dinimizde Allah’a yakınlaşmak ve O’na ibadet etmek amacıyla belirli vakitte belirli cinsten hayvanların usulüne uygun olarak kesilmesi anlamına gelir. Bu amaçla kesilen hayvana da kurban denir. Kurbanın karşılığı olarak Batı dillerinde “sacrifice”, “offering” gibi kelimeler kullanılır. Kelimenin Arapça karşılığı ise “udhiyye”dir.

Kurban ibadeti Hz. İbrahim’in (a.s.) sünneti olarak Müslümanlar tarafından asırlardır sürdürülen bir ibadettir. Hz. Peygamber (s.a.s.) de kurban kesmeyi hiç terk etmemiştir. Hanefî mezhebinde ağırlıklı görüşe göre dinen aranan şartları taşıyan kimsenin kurban kesmesi vaciptir. Yüce Allah “Şimdi sen Rabbin için namaz kıl ve kurban kes!” (Kevser, 108/2) buyurmuştur. Ayetteki kurban kesme emrinin Hz. Peygamber (s.a.s.) ile birlikte ümmetini de kapsadığı kabul edilmiştir. Kurban her ne kadar namaz, oruç, zekât gibi İslam’ın şartları arasında zikredilen temel ibadetlerden olmasa da Sevgili Peygamberimiz hâli vakti yerinde olanların kurban kesmesini istemiştir.

Kurban ibadetinin geçmişi insanlık tarihi kadar eskidir.

Bireysel ve toplumsal açıdan birçok faydası olan kurban, dinimizde mal ile yapılan ibadetler arasında yer alır. Bu ibadet sayesinde kişi, Rabbinin rızası uğruna nelerden vazgeçebileceğini bir kez daha hatırlar. Para, mal, mülk, makam, mevki, evlat gibi her türlü varlığın Allah için feda edilebileceğini hisseder. Böylece O’nun sevgisini her şeyden üstün tutması gerektiğini hatırlar. İnancında samimi olduğunu gösterir, takvası artar. Fakirlerin ve muhtaçların hâlinden anlar, paylaşmanın tadına varır. Akraba, eş dost, komşu, yakın ya da uzak inanan tüm kardeşleriyle birlik ve beraberliğini pekiştirir.

Kurban İbadeti Diğer Dinlerde De Vardır

Kurban ibadetinin geçmişi insanlık tarihi kadar eskidir. Antik kültürlerden günümüz ilkel kabilelerine kadar insanlar tabiatüstü güç ya da varlıklarla ilişki kurmak ve bu ilişkilerini sürdürmek maksadıyla çeşitli kurbanlar sunmuşlardır. Bu şekilde Tanrı/tanrıların yardımını kazanıp gazabını dindirmeyi, Tanrı/tanrılardan af dileyerek günahlardan kurtulmayı, şükretmeyi ve ölen atalarının ruhlarını memnun etmeyi amaçlamışlar veya büyü, sihir için bu yola başvurmuşlardır. Tarih boyu kimi zaman canlı varlıklar, kimi zaman da yiyecek, içecek, tütsü, mum, ipek gibi maddeler kurban olarak takdim edilmiştir.

Bütün ilahi dinlerde kurban ibadeti vardır. (Hac, 22/34) Fakat diğer dinlerde zamanla bu ibadet asıl amacından saptırılmıştır. Yahudilikte kurban ibadetinin geçmişi Hz. İbrahim’e kadar dayandırılır. Yahudiler 70 yılında Romalılar tarafından Kudüs’teki mabetleri yıkılıncaya kadar kurban geleneğini sürdürmüşlerdir. Buna göre kanlı ve kansız olmak üzere ikiye ayrılan kurbanlar günlük, haftalık, aylık, mevsimlik ve yıllık farklı zaman aralıklarıyla sunulurdu. Hristiyanlıkta ise Hz. İsa’nın bizzat kendisi kurban olarak kabul edilmiştir. (Ahmet Güç, “Kurban”, DİA, XXVI, 434) İslam’da insan kurban edilmesi anlayışı söz konusu değildir. Kur’an’da Hz. İbrahim’in oğlu Hz. İsmail’i kurban etmek isteyişinden bahsedilmekle birlikte ilgili ayetlerde baba ve oğulun Allah’ın emrine gönülden teslim olma konusunda başarılı bir sınav verdiklerine vurgu yapılır. Bunun sonucunda ilahi bir hediye olarak gönderilen hayvanın kurban edilmesinin istendiği bildirilir. (Sâffât, 37/102-107)

Sahih Hadis
Doğruluğu ve gerçekliği kabul edilmiş hadis.

İslam’dan önce Arap kabilelerinin dinî yaşantısında da kurban ibadetinin önemli bir yeri vardı. Cahiliye Arapları putlara bağlılıklarını göstermek amacıyla deve, sığır, koyun vb. hayvanları kurban ediyorlardı. Bunun yanı sıra ölünün kabri başında, yeni bir çocuk doğduğunda ya da cinlerden korunmak gibi farklı vesilelerle kurban kesiyorlardı. Kurban, Hz. İbrahim’in sünneti olmaktan çıkmıştı ve tamamen şirk inancına hizmet etmekteydi. İslam’ın gelişiyle birlikte kurban ibadeti, tevhid inancına aykırı olan şirk, cinayet, israf, hayvana eziyet ve çevre kirliliği gibi bütün olumsuz unsurlardan temizlendi. Yalnızca Allah rızası için yapılan bir kulluk görevi hâline geldi.

Yeryüzünde İlk Kurban Hikâyesi

Hz. Âdem’in iki oğlu Hâbil ve Kâbil’in hikâyesini bilmeyen yoktur. Hani ikisi de Allah’a birer kurban sunmuştu da birininki kabul edilmiş, ötekininki kabul edilmemişti. Samimi olmadığı için kurbanı kabul edilmeyen Kâbil, Hâbil’e “Seni öldüreceğim.” dedi. Kardeşinin tehdidi karşısında Hâbil, kendinden emin bir şekilde “Allah ancak takva sahiplerinden kabul eder.” diye cevap verdi. Kardeşi onu öldürmek için kendisine elini uzatsa da Hâbil elini ona asla uzatmayacaktı. “Ben Âlemlerin Rabbinden korkarım.” dedi. Samimiyeti ve dürüstlüğüne rağmen Hâbil, öldürülmekten kurtulamadı. Böylece yeryüzünde ilk kan, kardeş eliyle döküldü. (Mâide, 5/27-31; Buhârî, Enbiyâ, 1)

İki kardeşin kurbanları, aynı zamanda en büyük imtihanları oldu. Kıskançlık duygusuna kapılarak nefsine yenik düşen Kâbil, gönülsüzce hazırladığı kurbanıyla Rabbine yaklaşmak bir yana, işlediği cinayetle Allah katında en büyük günahlardan birinin önünü açmış oldu. Cinayetin ardından kardeşinin cesedini nasıl gizleyeceğini bile düşünemeyecek hâldeydi. O esnada yeri eşeleyen bir karga gördü. Karga ona cesedi nasıl gömeceğini göstermek üzere Allah tarafından gönderilmişti. Kâbil kargadan daha aciz olduğunu anladığında artık çok geçti. Pişmanlığı fayda vermeyecekti kendisine. Çünkü bir insanı öldürmenin Allah katında bütün insanları öldürmekten hiçbir farkı yoktu. Bu kötü işi başlattığı için bundan böyle yeryüzünde işlenen her bir cinayetin günahından Kâbil’e de yazılacaktı.

İki kardeşin hikâyesi o günden bugüne insanlığa verilen en güzel mesajlardan biri oldu. Rabbine samimiyetsizliğinin, öfke ve kıskançlığının kurbanı olan Kâbil, Yüce Allah katında takvası kadar değerli olduğunu görememişti. Öldürmekle tehdit ettiği kardeşi Hâbil’in “Allah ancak takva sahiplerinden kabul eder.” sözünü işitip idrak etmekten bile acizdi. O, samimi bir kul olmaktansa nefsinin isteklerine boyun eğmişti. Geçici dünya nimetleri uğruna Rabbinin rızasından vazgeçmişti.

Kurban Hz. İbrahim’in Sünnetidir

Bir defasında Hz. Peygamber’e “Ey Allah’ın Resûlü! Bu kurbanlar nedir?” diye sorulduğunda o, “Atanız İbrahim’in sünnetidir.” diye cevap vermişti. (İbn Mâce, Edâhî, 3; İbn Hanbel, IV, 468) Kur’an’da imanı, Rabbine gönülden itaati ve şükrüyle, (Nahl, 16/120-121) yumuşak huyluluğu (Tevbe, 9/114) ve dürüstlüğüyle (Meryem, 19/41) örnek gösterilen Hz. İbrahim, kurban ibadetinde de örnekti kendinden sonraki nesillere. Samimiyeti, fedakârlığı ve teslimiyetiyle…

Hz. İbrahim’in en büyük sınavlarından biriydi kurban. Tevhid mücadelesi ile geçen uzun ömrünün sonlarına doğru Rabbinden tek dileği olmuştu. İyilerden olacak bir erkek evlat istiyordu. Bu özlem öylesine yer etmişti ki içinde, gerçekleştiği takdirde evladını Allah’a kurban edeceğine söz verdi kendi kendine. Kısa bir süre sonra Hz. İbrahim’e beklediği müjde geldi. Akıllı ve edepli bir erkek çocuğu olacaktı.

Zaman öylesine hızlı geçip gidiyordu ki, Hz. İbrahim’in İsmail adını verdiği oğlu babasıyla beraber iş güç tutacak yaşa gelmişti. Hz. İbrahim bir süredir rüyasında İsmail’i kurban ettiğini görüyordu. Oğlu dünyaya gelmeden önce adadığı adak hatırlatılıyordu âdeta kendisine. Biricik oğlunu karşısına alıp, “Yavrucuğum! Rüyamda seni kurban ettiğimi gördüm. Düşün bakalım sen bu işe ne diyeceksin?” dedi bir gün. İsmail de tereddütsüz, “Babacığım! Sana buyurulanı yap, inşallah beni sabredenlerden biri olarak bulacaksın.” dedi. Her ikisi de Allah’ın emrine tam teslimiyet göstermişti. Hz. İbrahim, İsmail’i kurban etmek üzere yüzüstü yatırınca “Ey İbrahim! Rüyanı gerçekleştirmiş oldun. İşte iyileri biz böyle ödüllendiririz.” diye seslenildi. Oğlu İsmail’in yerine iri bir koç kurbanlık verildi. (Sâffât, 37/100-107)

İşte müminler her kurban bayramı Rablerinin rızası için kurbanlarını keserken Hz. İbrahim ve oğlu Hz. İsmail’in verdiği başarılı sınavın hatırasını tazelerler. Tıpkı onlar gibi kendilerinin de her an Allah’a itaat ve teslimiyet üzere olduklarını, O’nun sevgisini her türlü sevgiden üstün tuttuklarını göstermiş olurlar.

Kurban Rabbimize Teslimiyetin Sembolüdür

Kur’an bizlere göklerde ve yerde ne varsa hepsinin Âlemlerin Rabbi olan Allah’a isteyerek veya istemeyerek boyun eğdiğini haber verir. (Âl-i İmrân, 3/83) Rabbimizin yeryüzünün en değerli varlığı olarak yarattığı biz insanlardan beklentisi de aynıdır: Kul olduğunu unutmadan yaşamak ve O’nun eşsiz kudreti karşısında samimiyetle boyun eğmek. Şeytanın aldatmalarına ve nefsinin bitmek bilmeyen isteklerine rağmen insan bu teslimiyeti gösterebilirse ne mutlu ona. Rabbinin rızasına ve cennetine ulaştıran yolda doğru adımlarla ilerliyor demektir. Kendisi Allah’ı görmese de Allah’ın kendisini her an görüp gözettiği bilinciyle Allah’a teslim olan kimse sağlam bir kulpa tutunmuştur, onun mükâfatı Rabbi katındadır. Artık ona ne korku ne de hüzün vardır. (Lokmân, 31/22; Bakara, 2/112)

Yüce Allah kullarına daima yakındır. Öyle ki insanoğluna şah damarından daha yakın olduğunu Kur’an’da açıkça beyan etmiştir. (Kâf, 50/16) İnsan kimi zaman bu yakınlığın farkında olmayabilir ya da bu gerçeği unutabilir. Nefsin bitmek tükenmek bilmeyen istek ve arzuları, bencil tutkuları onu Rabbinden uzaklaştırabilir. İnsan ancak bunların esiri olmaktan kurtulduğu müddetçe Allah’a yaklaşır. İnsanın varoluş gayesi yalnızca Allah’a kul olmaktır. Kulluğun somut ifadesi olan ibadetler de Rabbimizin kulları üzerindeki hakkıdır. (Buhârî, Cihâd, 46)

Mümin kimliğinin inşasında ibadetin vazgeçilmez rolü vardır. Belli başlı şekilsel davranışlar içeren ibadetler insana çeşitli manevi ve ahlaki kazanımlar sağlar. Kıyamet günü kulun hesaba çekileceği ilk şey olan namaz, (Nesâî, Muhârebe, 2) insanı hayâsızlıktan ve kötülükten alıkoyar. (Ankebût, 29/45) Oruç, sabrı öğretir; zekât cimrilik hastalığından koruyup cömertliğe teşvik eder. Kurban da Rabbimize en güzel şekilde teslimiyeti ifade eder.

Nefsani
Bedenin arzularıyla ilgili olan.

Süfli
Aşağı, bayağı, adi.

Kurban, insanın canı dâhil olmak üzere bütün varlığını Allah yolunda feda etmek için hazır oluşunu, her türlü nefsani ve süfli duygudan arınışını simgeler. Onu tutsak edip Allah’a kulluktan uzaklaştıran, alıkoyan her ne varsa hepsini Allah’ın huzurunda kurban etmeyi temsil eder. Öyle sıradan ve gönülsüz bir teslim oluş değildir kurban. Rabbimize samimiyet ve alçak gönüllülükle, isteyerek, tereddütsüz boyun eğmeyi gerektirir. Kula ancak böyle içtenlikle teslimiyet yakışır. Allah Resûlü bu ibadeti gönül hoşluğuyla yerine getirmenin önemini şöyle vurgular: “Âdemoğlu kurban günü Allah katında kurban kesmekten daha güzel bir amel işlemez. Kurban, kıyamet günü boynuzları, kılları ve tırnaklarıyla (sevap olarak) gelir. Kurban, henüz kanı yere düşmeden, Allah tarafından kabul edilir. Bu sebeple kurban kesme konusunda gönlünüz hoş olsun, (bu iş size zor gelmesin).” (Tirmizî, Edâhî, 1)

Kimin İçin Kurban?

Hz. İbrahim’in sünneti olarak Müslümanlar tarafından asırlardır sürdürülen bir ibadet olan kurban, Allah’a yakınlaşma çabamızı simgeler. Kimileri kurbanı şeklen kan akıtmaktan ibaret görse de bu ibadetin asıl hedefi insana kulluk bilincini hatırlatmaktır. Diğer bütün ibadetlerimiz gibi kurban da Allah içindir. Bu yüzdendir ki, hicretin ikinci yılından itibaren Medine’de her sene kurban kesen Sevgili Peygamberimiz kesim esnasında şöyle derdi: “Ben hanif (hakka yönelmiş) olarak, yüzümü gökleri ve yeri yaratan (Allah)’a çevirdim ve ben müşriklerden değilim. Şüphesiz benim namazım, kurbanım, hayatım ve ölümüm Âlemlerin Rabbi olan Allah içindir. O’nun hiçbir ortağı yoktur. Ben bununla emrolundum ve ben Müslümanların ilkiyim. Allah’ım (bu kurban) sendendir ve Muhammed ile ümmeti tarafından senin (rızan) için sunulmuştur.” (İbn Mâce, Edâhî, 1; Ebû Dâvûd, Dahâyâ, 3-4) Enʻâm suresinin 79, 162 ve 163. ayetlerini içeren bu dua, yaptığımız bütün ibadetlerin ve bu dünyadaki varlığımızın hep Allah için olduğunu en güzel şekilde özetlemektedir.

Şüphesiz benim namazım, kurbanım, hayatım ve ölümüm Âlemlerin Rabbi olan Allah içindir.

Cahiliye Dönemi’nde Araplar, putlar ve cinler için kurban keserlerdi. Kestikleri kurbanların kanını Kâbe’nin çevresindeki putlara sürerek onlara kutsallık kazandıracaklarına inanıyorlardı. Kurban etlerini de putlar üzerinde bırakıp ne kendileri yiyor ne de fakirlerin yemesine izin veriyorlardı. İslam dininin gelişiyle birlikte Allah’tan başkası adına kurban kesilmesi ve böyle bir kurbanın etinin yenmesi yasaklandı. (Enʻâm, 6/121)

Allah’a yaklaşmak kurbanın kanı ya da eti gibi maddi unsurlarıyla değil, kişinin Allah’a karşı sorumluluk ve samimiyetini ifade eden takvası ile mümkündür.

Kur’an’da Cahiliye Dönemi’nin kurban âdeti şöyle eleştirilir: “Biz o büyükbaş hayvanları da Allah’ın size nişanelerinden kıldık; sizin için onlarda nice yararlar vardır. Onlar (kesim için) sıraya dizildiklerinde üzerlerine Allah’ın adını anın, cansız hâlde yere serildiklerinde ise onlardan hem kendiniz yiyin hem de ihtiyacını gizleyen ve gizlemeyen yoksulları doyurun. İşte onları şükredesiniz diye sizin istifadenize verdik. Onların ne etleri Allah’a ulaşır ne de kanları; O’na ulaşacak olan sadece sizin takvanızdır. İşte Allah onları sizin istifadenize verdi ki size doğru yolu göstermesinden ötürü O’nu tazimle anasınız. İyilik yolunu tutanları müjdele!” (Hac, 22/36) Buna göre Allah’a yaklaşmak kurbanın kanı ya da eti gibi maddi unsurlarıyla değil, kişinin Allah’a karşı sorumluluk ve samimiyetini ifade eden takvası ile mümkündür. Yüce Rabbimizin kesilen kurbanların ne etine ne de kanına ihtiyacı vardır. Öyleyse Allah’ın rızasını kazanıp O’na yakınlaşmak niyetiyle yaptığımız bu ibadeti yerine getirirken, Allah’tan uzaklaştıracak her türlü davranıştan kaçınmamız gerekir. Sevgili Peygamberimiz gibi namazımızın da kurbanımızın da hayatımızın da ölümümüzün de yalnızca Allah için olduğunu hep hatırımızda tutmamız gerekir.

Kurban Öncesinde…

Kurbanın tanımını yaparken belirli vakitte yapılan bir ibadet olduğunu ifade etmiştik. Kamerî aylardan Zilhicce ayı hem hac hem de kurban ibadetinin yapıldığı zaman dilimidir. Bu ayın 8-13. günleri arasında hac; 10-13. günleri arasında da kurban ibadeti yerine getirilir.

Hac suresinin 28. ayetinde “belirlenen günlerde kesilecek kurbanlar üzerine Allah’ın adının anılması” istenmektedir. Nasıl ki yaptığımız her meşru ve anlamlı işten önce Allah’ın adını anıyor, namazlarımıza O’nun yüceliğinin ve birliğinin ifadesi olan tekbirle başlıyorsak, kurban ibadetine hazırlanırken de aynı bilinçle hareket ederiz. O günlerde Arafat’ta, Müzdelife’de, Mina’da her an Allah’ın adını anan hacılarla aynı mekânda bulunamasak da kurban sayesinde onlarla aynı teslimiyet duygusunu paylaşırız. Dualarımızla, tekbirlerimizle hacıların içten yakarışlarına ortak olur, Arefe gününün bereketinden biz de istifade ederiz. Sevgili Peygamberimiz Arefe günü yapılan dualarla ilgili bizleri şöyle müjdeler: “Duaların en faziletlisi Arefe günü yapılan duadır.” (Mâlik, Muvatta’, Hac, 81; Tirmizî, Deavât, 122)

Kurban zamanına has bir uygulama olarak Arefe günü sabah namazından itibaren bayramın dördüncü günü ikindi namazına kadar yirmi üç vakit farz namazdan sonra teşrik tekbirleri getiririz. Bu tekbirlerle Rabbimizin adını anar, zikir ve şükürle söz konusu sevinçli günlerimizi daha da anlamlı kılarız: “Allâhuekber Allâhuekber lâ ilâhe illallâhu vallâhu ekber Allâhuekber ve lillâhi’l-hamd.” Zilhicce’nin 11-13. günleri “teşrik günleri” olarak adlandırılmıştır. Hz. Peygamber (s.a.s.) teşrik günlerinin yeme içme ve Allah’ı anma günleri olduğuna dikkat çekmiş, bu günlerde oruç tutulmamasını emretmiştir. (Ebû Dâvûd, Sıyâm, 49)

Kurban Bayramı

Sevgili Peygamberimizin Medine’ye hicretinin ikinci yılı Zilhicce ayının onuncu gününde şehirde farklı bir coşku vardı. Müslümanlar ilk kez kurban bayramını kutlayacak, bayram namazının ardından kurbanlarını keseceklerdi. Kadın-erkek, genç-yaşlı, çoluk-çocuk demeden bayram namazının kılınacağı alanda toplandılar. Çok geçmeden Hz. Peygamber (s.a.s.) geldi. Ashabına selam verdikten sonra şöyle dedi: “Bugün ilk işimiz, (bayram) namazı kılmak, sonra dönüp kurban kesmektir. Kim böyle yaparsa sünnetimize uymuş olur.” (Buhârî, Îdeyn, 3; İbn Hanbel, IV, 283)

Müslümanlar asırlardır kurban bayramını Peygamberimizin bu sünnetine uygun olarak kutlar. Bayramlar yeme, içme ve Allah’ı zikretme günleridir. (Ebû Dâvûd, Dahâyâ, 9, 10) Kurban günleri de Yüce Allah (c.c.) tarafından İslam ümmeti için bayram kılınmıştır. (Ebû Dâvûd, Dahâyâ, 1) Hz. Peygamber (s.a.s.) kurban kesme konusunda gönlümüzü hoş tutmamızı ister, bu eylemin bize zor gelmesini gerektirecek herhangi bir sebebin olmadığını ifade eder. Çünkü kurban günü, Allah katında insanoğlunun kurbanını kesmesinden daha sevimli bir amel yoktur. Öyle ki kurban daha kanı yere düşmeden Rabbimiz tarafından kabul edilir. (Müslim, Edâhî, 1) Kesilen kurban, kıyamet günü boynuzları, tırnakları ve kıllarına varıncaya kadar her şeyiyle sahibine sevap olarak gelecektir. Sevgili Peygamberimiz kesilen kurbanlara ne kadar sevap verileceğini soran ashabına “Her kıla karşılık bir sevap.” cevabını vermiştir. Sahâbe “Ya yünlü (koyun, keçi) olursa?” diye tekrar sorunca da “Yünden de her bir kıla karşılık bir sevap vardır.” demiştir. (İbn Mâce, Edâhî, 3)

Kurban günü kurban ibadetinin yerine getirilmesinin Allah katındaki değerine dikkat çeken Allah Resûlü, imkânı olduğu hâlde kurban kesilmemesini ise hoş karşılamamıştır. (İbn Mâce, Edâhî, 2)

Hz. Peygamber (s.a.s.) genelde kurbanını bizzat kesmiş, her kurban sahibinin de mümkün olduğunca kendi kurbanını kesmesini tavsiye etmiştir. En sevdiğini feda edebilmenin, samimiyetin, teslimiyetin ve böylece Allah’a yakınlaşmanın ne anlama geldiğinin farkına varabilmek açısından bu tavsiye önemlidir. Kurban keserek kulluk bilincini korumanın yanı sıra kurbanın etini eş-dost, akraba, fakir ve kimsesizlerle paylaşarak kardeşlik, yardımlaşma ve dayanışma ruhunu canlı tutmak da bayramın başka bir güzel yönüdür.

İhtiyaç sahibi kimselere sadaka vermek, yardım etmek dinimizce ibadet kabul edilip teşvik edilmekle birlikte hiçbir şekilde kurban ibadetinin yerine geçmez.

Günümüzde kurban kesmek yerine kurban edilecek hayvanın kesme işlemi olmadan ya da bedelinin sadaka olarak yoksullara verilmesi gibi alternatif uygulamaların olup olmayacağı dile getirilmektedir. İbadetlerin tamamı nasıl emredildiyse öyle yerine getirilir. Çünkü her birinin kendine özgü şekil, şart ve rükünleri, hikmet ve amaçları vardır. Kurban ibadeti de ancak kurban edilecek hayvanın usulüne uygun olarak kesilmesiyle gerçekleştirilebilir. İhtiyaç sahibi kimselere sadaka vermek, yardım etmek dinimizce ibadet kabul edilip teşvik edilmekle birlikte hiçbir şekilde kurban ibadetinin yerine geçmez.

Paylaşmayla Gelen Güzellik

Malla yapılan bir ibadet olarak kurban, kulluk bilincini geliştiren yönünün yanında bireye ve topluma faydalarıyla da ön plana çıkar. Kurbanını keserek Rabbine teslimiyetini ortaya koyan Müslüman, kurbanın etini ailesi, akrabaları, komşuları, ihtiyaç sahibi kimseler ile paylaşarak çevresindekilerin yararını da gözetir. Kan akıtmak kurban ibadetinin rüknü olmakla birlikte Rabbimizin bizden istediği, kurbanı kesip öylece bırakmak değildir. Yüce Allah (c.c.), biz kullarına verdiği bu nimetlerden faydalanmamızı ve kendisine şükretmemizi ister: “… Artık onlardan hem kendiniz yiyin hem sıkıntı içindeki yoksulları doyurun.” (Hac, 22/28) “… Cansız hâlde yere serildiklerinde onlardan hem kendiniz yiyin hem de ihtiyacını gizleyen ve gizlemeyen yoksulları doyurun.” (Hac, 22/36)

Rabbimizin emridir, kuluna ihsan ettiği gibi kulunun da diğer insanlara ihsanda bulunması. (Kasas, 28/77) Bu yüzden sair zamanlarda zekât ve sadakasıyla muhtaç kardeşlerine destek olan Müslüman, kurban bayramı günlerinde de kurbanıyla onlara yardım eder. Rabbine yakın olma ümidiyle kestiği kurbanını eşi dostu ve muhtaç kimselerle paylaşarak bu yolda daha da ilerler. Hz. Âişe’nin (r.a.) anlattığı şu olayda olduğu gibi: Bir gün Hz. Peygamber’in (s.a.s.) ailesi için bir koyun kesilmişti. Allah Resûlü koyundan ne kadarının kaldığını sorunca Hz. Âişe, sadece kürek kemiğinin kaldığını söyledi. Bunun üzerine Resûlullah (s.a.s.) şöyle dedi: “(Demek ki) kürek kemiği hariç tümü(nün sevabı bize) kaldı.” (Tirmizî, Sıfatü’l-kıyâme, 33) Bugün bize düşen de kurban bayramı günlerinde bu bilinçle hareket etmek ve paylaşmanın hayatımıza kattığı güzelliğe bizzat şahit olmaktır.

Kurban ibadeti sayesinde yılda bir kez evine et giren insanların günümüz şartlarında bile var olduğu bir gerçektir. Yoksulluk, susuzluk, kıtlık, savaş, sömürgecilik vb. nedenlerle temel ihtiyaçlarını karşılamaktan dahi mahrum kalan insanların solgun yüzlerini yılda bir kez de olsa gülümsetir kurban. Vekâletle kurban kesimi sayesinde dünyanın birçok yerine ulaşabildiğimiz günümüz imkânlarında bunun hiç de küçümsenmeyecek bir sosyal yardımlaşmaya vesile olduğunu söyleyebiliriz.

Kimler Kurban Kesmekle Yükümlüdür?

Kurban malla yapılan bir ibadettir. Bu nedenle kurban ibadetini yerine getirmek isteyen kimse belirli şartları taşımalıdır. Akıl sağlığı yerinde, ergenlik çağına gelmiş, hür, belli bir malî imkâna sahip olan yani temel ihtiyaçları ve borçlarından başka nisap miktarı malı bulunan ve seferî (yolculuk hâlinde) olmayan her Müslüman’ın kurban kesmesi gerekir. Kurban kesme yükümlülüğü için zekât ibadetinin aksine nisabın üzerinden bir yıl geçmesi şart değildir.

Nisap
Zekâtın farz olduğunu gösteren zenginlik ölçüsü.

Bir ailede eşler ve çocuklar her biri ayrı ayrı mal sahibi ise ve dinen zenginseler yani borç ve temel ihtiyaçlar dışında 80.18 gr altın ya da onun değerinde para, mala vs. sahipseler Hanefî mezhebine göre hepsi ayrı ayrı kurban kesmekle sorumludur. Şâfiî mezhebine göre ise aileden birinin kurban kesmesi ile aile üyelerinin tamamı için kurban sünneti yerine gelmiş olur. Asgari derecede dinen zenginliğe sahip olan aileler için bu görüşe göre amel etmek daha uygundur.

Dinen yolcu hükmünde olan kişi kurban kesmekle yükümlü değildir, fakat kesmesi durumunda sevabını alır. Kişi kurbanını ikamet ettiği yerde kesebileceği gibi bayram nedeniyle ya da başka herhangi bir sebeple gittiği yerde de kesebilir. Yolculuk hâli, kurban kesmeye ve kesilen kurbanın makbul olmasına engel değildir.

Kurban kesmek için gerekli şartları taşıdığı hâlde unutma ya da ihmal gibi sebeplerle bu ibadetini yerine getirmeyen kimse, Hanefî mezhebine göre o yılki kurban bedelini fakirlere vererek tövbe istiğfar etmelidir.

Kurban alma imkânı bulunmayan kimsenin kurban kesmek için kendini zorlamaması gerekir. Çünkü Rabbimiz hiçbir kulunu gücünün yetmediği bir şeyle yükümlü kılmaz.

Kurban alma imkânı bulunmayan kimsenin kurban kesmek için kendini zorlamaması gerekir. Çünkü Rabbimiz hiçbir kulunu gücünün yetmediği bir şeyle yükümlü kılmaz. (Bakara, 2/286) Hz. Peygamber’in (s.a.s.) kurbanla ilgili hadisleri ve fıkıh âlimlerinin kurban kesme yükümlülüğüne dair belirlediği şartlar da bu ibadeti gücü yetenin yapması gerektiğine işaret etmektedir.

Kurban Edilecek Hayvanlar

Kurban ibadetinin yerine getirilebilmesi için belirli hayvanların kurban edilmesi gerekir. Bunlar koyun, keçi, sığır, manda ve devedir. Geçerlilik açısından kesilecek hayvanın erkek ya da dişi olması arasında bir fark yoktur. Ancak hayvan dişiyse gebe olup olmadığına dikkat edilmelidir. Çünkü gebe hayvanların kurban edilmesi de et ihtiyacı için kesilmesi de uygun değildir.

Koyun ve keçinin kurban edilebilmesi için 1 yaşını doldurmuş olması gerekir. Bununla birlikte altı ayını tamamladığı hâlde 1 yaşındaki kadar gösterişli olan koyun da kurban edilebilir. Bu istisna sadece koyun için geçerlidir, keçinin mutlaka yaşını doldurması lazımdır. Sığır ve manda 2 yaşını; deve ise 5 yaşını tamamladıktan sonra kurban olarak kesilebilir.

Kurban edilecek hayvan sağlıklı, organları tam ve besili olmalıdır. Hayvanın değerini düşürücü nitelikteki kusurlar kurbana engeldir. Buna göre şu kusurlara sahip olan hayvanlar kurban edilemez:

- İki veya bir gözü kör olan,

- Kemiklerinde ilik kalmayacak kadar zayıflamış olan,

- Kesileceği yere gidemeyecek derecede topal olan,

- Kulağının ve kuyruğunun üçte birinden fazlası kopmuş olan,

- Dişlerinin yarısından fazlası dökülmüş olan,

- Doğuştan kulağı olmayan,

- Memesinin ucu kesilmiş olan,

- Koyun ve keçide bir, sığırda iki memesi kurumuş olan,

- Boynuzlarının biri veya ikisi kökünden kırılmış olan,

- İlaçla sütü kesilmiş olan,

- Burnu kesilmiş olan,

- Dilinin çoğu kesilmiş olan,

- Ölecek kadar hasta olan hayvanlar.

Kurban edilecek hayvanın doğuştan boynuzsuz, şaşı, topal, bir kulağı delik veya yırtılmış, biraz hasta olması kurbanın geçerliliği açısından bir sakınca oluşturmaz.

Kusursuz olarak satın alındığı hâlde hayvanın alıcının elindeyken kurban olmaya engel bir kusurunun ortaya çıkması hâlinde, kişi zenginse kusuru olmayan başka bir hayvan alıp kurban eder. Fakirse yeni bir hayvan alıp kesmesi gerekmez. Kesimden önce bir kusuru tespit edilmediği hâlde kesildikten sonra hayvanın hasta olduğu ortaya çıkmış ve sağlık nedeniyle etinin imha edilmesi gerekmişse bu durumda kurban ibadeti geçerli olur. Ancak kurban kesildikten sonra satıcıdan kurban bedeli geri alınırsa, bu sadaka olarak verilir. Kurban bedeli geri alınamazsa yeniden kurban kesmek gerekmez.

Kurban Keserken Nelere Dikkat Edelim?

Dinen kurban edilmesi uygun görülen bir hayvanı temin ettikten sonra kurban ibadetinin geçerli olması için kesim esnasında çeşitli hususlara dikkat etmek gerekir. Bunların başında hayvanın kurban olmasına engel herhangi bir kusurunun bulunmaması ve kurbanın vaktinde kesilmiş olması şartları gelir. Kurban, bayram namazı kılınan yerlerde namaz kılındıktan sonra, bayram namazı kılınmayan yerlerde ise fecirden yani sabah namazı vakti girdikten sonra olmak üzere bayramın ilk üç gününde kesilir. Arefe günü ya da bayramın ilk üç gününden sonra kurban kesilmez. Hz. Peygamber (s.a.s.) bayram namazına giderken yolda kimilerinin aceleyle kurban kestiğini görünce bayram hutbesinde ashabını şöyle uyarmıştır: “Kim kurbanını bayram namazından önce kestiyse onun yerine bir koyun kessin. Kim de henüz kesmediyse kurbanını Allah’ın adıyla kessin!” (Müslim, Edâhî, 1)

Kurban edilmesi caiz görülen hayvanı kesmek, kurban ibadetinin rüknü yani temel gereğidir. Dinimizde her ibadetin bir yapılış şekli vardır. Kurban ibadeti de ancak kurban edilecek hayvanın usulüne uygun biçimde kesilmesiyle yerine getirilir. Allah Resûlü hicretin ikinci yılından vefatına kadar her yıl kurban kesmiş, Müslümanlar da aynı şekilde davranmıştır. (Tirmizî, Edâhî, 11) Bu nedenle kurbanı kesmeyip bedelini muhtaç kimselere sadaka olarak vermek hiçbir şekilde kurban ibadeti yerine geçmez.

Kurbanın ibadet niyetiyle kesilmesi gerekir. Kurbanı diğer hayvan kesimlerinden ayıran ve değerli kılan fark da budur. Rabbimize yakınlaşmayı ifade eden bu ibadette arzuladığımız yakınlığa ancak niyetimiz ve içtenliğimiz ölçüsünde erişebiliriz. Yüce Allah Kur’an’da şöyle buyurur: “Onların ne etleri Allah’a ulaşır ne de kanları; O’na ulaşacak olan sadece sizin takvanızdır.” (Hac, 22/37) Hanefî mezhebine göre eğer kurban ortaklaşa kesilecekse ortak olanların tamamı ibadet niyetiyle kurban kesmelidir. Aksi takdirde herkesin ibadeti geçersiz olur. Şâfiî mezhebine göre ise bunda bir sakınca yoktur.

Müstehap
Dinen emredilmediği hâlde yapıldığında sevap kazandıran davranış.

Ehl-i Kitap
Kur’an-ı Kerim’de Yahudiler ve Hristiyanlar için kullanılan tabir.

Mekruh
Dinî bakımdan yasaklanmadığı hâlde yapılmaması istenen davranış.

Kesebiliyorsa kişinin kurbanını kendisinin kesmesi daha güzeldir. Kesemiyorsa bu konuda ehil olan birisine vekâlet vererek kestirmesi uygun olur. Kesim esnasında kurban sahibinin orada bulunması müstehaptır. Kurbanı Müslüman olan erkek de kadın da kesebilir. Önemli olan kurbanın kesme becerisine sahip kimse tarafından belirli günlerde şartlarına uygun olarak kesilmesidir. Ehl-i kitabın kurban kesmesi mekruh olmakla birlikte geçerlidir. Fakat ateist, putperest ya da mecûsî birinin kestiği kurban geçerli değildir. Kesilen hayvanın eti de helal değildir.

Kurbanı Nasıl Keselim?

Kesim için gerekli şartlar sağlandıktan sonra hayvan, kesim yerine incitilmeden götürülür. Kıbleye karşı sol tarafı üzerine eziyet edilmeden yatırılır. Kesmeden önce besmele çekilmelidir. Besmele bilerek terk edilirse Hanefî mezhebine göre o hayvanın eti yenmez. Kurban kesilirken üç defa “Bismillahi Allahu ekber” denilir, bu sırada Enʻâm suresinin 79 ve 162-163. ayetleri okunabilir: “Ben hanif (hakka yönelmiş) olarak, yüzümü gökleri ve yeri yaratan (Allah)’a çevirdim ve ben müşriklerden değilim. Şüphesiz benim namazım, kurbanım, hayatım ve ölümüm Âlemlerin Rabbi olan Allah içindir. O’nun hiçbir ortağı yoktur. Ben bununla emrolundum ve ben Müslümanların ilkiyim. Allah’ım! (bu kurban) sendendir ve Muhammed ile ümmeti tarafından senin (rızan) için sunulmuştur.”

Samimiyetimizin ve Allah’a bağlılığımızın
göstergesi olan kurban ibadetinin
hayvan için bir eziyete dönüşmemesi
için özen gösterilmelidir.

Samimiyetimizin ve Allah’a bağlılığımızın göstergesi olan kurban ibadetinin hayvan için bir eziyete dönüşmemesi için özen gösterilmelidir. Bunun için kesim esnasında keskin bir bıçak kullanılmalı, işlemin süratli ve eziyetsiz bir şekilde yerine getirilmesine dikkat edilmelidir. Hayvana fazla acı çektirmemek amacıyla elektrik şoku, narkoz vb. bayıltma yöntemlerine başvurmakta bir sakınca yoktur. Ancak bayıltıldıktan sonra hayvan canlıyken boğazından kesilmelidir. Aksi takdirde hayvan ölürse ne kurban ibadeti geçerli olur ne de eti yenir. Kesimin usulüne uygun yapılması için hayvanın yemek ve nefes borusu ile iki atardamarından en az birinin kesilmesi gerekir. Omuriliğinin kesilmesi ise mekruhtur. Ayrıca hayvanın canı çıkmadan başı gövdesinden ayrılmamalıdır. Yine hayvanı ürkütmemek için birden fazla hayvan kesilecekse birinin diğerinin kesimini görmemesine özen gösterilmelidir.

Kurban kesildikten sonra kişinin mekruh olmayan bir vakitte, iki rekât nafile namaz kılarak Allah’a şükrünü göstermesi güzel olur. Fakat bu dinî bir zorunluluk değildir.

Kurbanla ilgili bütün bu işlemler yapılmadan önce ve tamamlandıktan sonra çevre temizliğine de dikkat edilmelidir. Allah’a yakınlaşma arzusuyla yapılan bu ibadetin gayesine uygun hareket edilerek sevabını azaltacak ve İslam’a olumsuz bakış açısına neden olacak davranışlardan sakınılmalıdır. İnsan sağlığını tehdit edecek ya da çevreyi kirletecek uygulamalardan kaçınılmalıdır. Hayvanın yenilmeyen kısımları toprağa derince gömülmelidir.

Kurban Etini ve Derisini Nasıl Değerlendirelim?

Cahiliye zamanında müşrikler kestikleri kurbanın kanını putların üzerine döker, parçaladıkları etini de yemeyip yırtıcı hayvanlar ve kuşlar için onların üzerinde bırakırlardı. Bunun yanı sıra o dönemde yeni doğan çocuk için akîka kurbanı kesmek, ölüye fayda sağlayacağı düşüncesiyle kabrinin başında kurban kesmek, cinlerden korunmak maksadıyla kurban kesmek, deve veya koyunun bereketli olması, neslinin çoğalması için doğan ilk yavrusunu kurban etmek (ferâʻ) ve ilahlara yakın olmak için Receb ayının ilk on günü içerisinde atîre diye anılan koyunu kurban etmek gibi uygulamalar da vardı. İslam’ın gelişiyle birlikte bunlardan tevhid inancına aykırı olanları tamamen kaldırılmıştır. Ferâʻ ve atîre kurbanları ilk zamanlarda Allah adına kesilmesi şartıyla caiz görülmüşse de daha sonra “İslam’da ne ferâʻ ne de atîre vardır.” (Buhârî, Akîka, 3; Müslim, Edâhî, 38) hadisiyle yasaklanmıştır. Yalnızca Allah’a şükür maksadıyla akîka kurbanı kesme âdeti devam ettirilmiştir. Bunda da çocuğun başına kurban kanının sürülmesi yasaklanmıştır.

İslam’la birlikte kurban ibadeti yeniden Hz. İbrahim’in sünnetine uygun olarak yerine getirilmeye başlandı. Medine’de Müslümanlar ilk kurbanlarını kestiklerinde Allah Resûlü, kurban etinden üç gün yetecek kadarının bırakılmasını, geriye kalanının ise dağıtılmasını emretti. (Ebû Dâvûd, Dahâyâ, 9-10) Çünkü o sene kıtlık vardı ve Medine dışından birçok misafir gelmişti. Hz. Peygamber (s.a.s.), aç ve yoksul hâldeki o insanların da kesilen etlerden faydalanarak bayram sevincine ortak olmalarını istiyordu. Ertesi yıl, kurban bayramında aynı uygulamanın devam edip etmeyeceği sorulduğunda Sevgili Peygamberimiz şöyle dedi: “Size kurban etlerini üç günden sonra tüketmek üzere ayırmanızı yasaklamıştım. Fakat Allah size bolluk verdi ve hayırlara kavuşturdu. Dolayısıyla o etlerden yiyebilir, sadaka olarak verebilir ve istediğiniz kadar da kendiniz için ayırabilirsiniz.” (Nesâî, Feraʻ ve atîre, 2; Müslim, Edâhî, 37) Buna göre kurbanını keserek Yüce Allah’a karşı samimiyetini ortaya koyan her Müslüman, kurban etini değerlendirme konusunda artık kendi şartlarına göre hareket edecekti. Etin dilediği miktarını kendisi ve ailesi tüketeceği gibi dilediği miktarını da akrabaları, komşuları ve ihtiyaç sahipleriyle paylaşabilecekti.

Allah Resûlü’nün uygulama ve tavsiyeleri göz önünde bulundurulduğunda, kurban etinin bir kısmını kurban sahibinin ve ailesinin yemesi, bir kısmının akraba, misafir, komşulara ikram edilmesi ve bir kısmının da kurban kesemeyen yoksullara dağıtılması uygun görülmüştür. Kurban etinin bu şekilde üçe taksim edilmesi genel bir kuraldır. Ancak etin tamamı yoksul ve muhtaçlara dağıtılabileceği gibi hâli vakti yerinde değilse kişinin kendisi ve ailesi tarafından da tüketilebilir. Önemli olan, her Müslüman’ın kendi şartlarını ve çevresindekilerinin ihtiyaç durumlarını gözeterek ibadet bilinciyle kurban etini değerlendirmesidir. İhtiyaç durumunda Müslümanlar, Resûlullah’ın uygulamasından hareketle toplumun yararına olacak benzer bir tavır takınabilirler.

Kurban bayramında olduğu gibi başka zamanlarda nafile olarak kesilen kurbanın etinden de hem kurban sahibi hem de bakmakla yükümlü olduğu kimseler yiyebilirler. Adak olarak kesilen kurbanın etini ise kişinin kendisi, fakir de olsalar bakmakla yükümlü olduğu kimseler ve zenginler yiyemezler. Bu etin tamamı yoksullara dağıtılmalıdır.

Kurban derisi, sırf Allah rızası için kesilen kurbanın bir parçasıdır. Bu yüzden satılması veya kesene kasap ücreti olarak verilmesi dinen uygun değildir. Aynı şekilde kurbanın yün, kemik, iç yağı, sakatat vb. et dışında kalan parçalarının da satılması caiz değildir. Kurban sahibi bunları evde değerlendirip kullanabileceği gibi bir fakire ya da hayır kuruluşuna da verebilir. Satacak olursa aldığı ücreti yoksullara sadaka olarak vermesi gerekir. Kurban olarak alınan bir hayvanın, kesimden önce de, sütünden ve yününden yararlanmak uygun değildir.

Kurban Çeşitleri

Kurban denince akla ilk gelen, aksine bir kayıt olmadığı sürece kurban bayramında kesilen hayvandır. Bu şekilde belirli bir vakitte, belirli şartları taşıyan ve usulüne uygun olarak Allah rızası için kesilen hayvana “udhiyye” denir. Bizim bu kitapta anlatıp açıkladığımız kurban çeşidi budur.

Hac ve umre ibadeti esnasında Harem’de kesilen kurbanlara “hedy” adı verilir. Koyun, keçi gibi küçükbaş hayvanlardan olan hedy kurbanına “dem”; deve, sığır gibi büyükbaş hayvanlardan olana ise “bedene” denir. Hedy kurbanı, nafile ve vacip olmak üzere ikiye ayrılır. İfrad haccı ya da sadece umre yapanlar yükümlü olmadıkları hâlde isterlerse Allah rızası için nafile kurban kesebilirler. Temettu ve kıran haccı yapanların ise harem bölgesinde şükür kurbanı kesmeleri vaciptir. Hac yasaklarının ihlal edilmesi veya hac ve umrenin vaciplerinden birinin yerine getirilmemesi nedeniyle ceza kurbanı kesmek vaciptir. Hac zamanında ya da hac ayları dışında Harem’de kesilmek üzere adanan kurbanın kesilmesi de aynı şekilde vaciptir.

Umre
Hac mevsimi dışında, ihramlı olarak Kâbe’yi tavaf edip Safa ile Merve arasında say yapmak suretiyle yapılan ibadet.

Harem
Mekke ve Medine şehirleriyle çevrelerindeki belirli bölgeler için kullanılan terim.

İfrad Haccı
Umre yapmaksızın sadece hac ibadetini yerine getirmek.

Temettu Haccı
Umre yapıldıktan sonra ihramdan çıkıp ardından aynı dönemde hac için tekrar ihrama girmek ve hac ibadetini yapmak.

Kıran Haccı
İhrama girerken hem umreye hem de hacca niyet ederek aynı ihramla her iki ibadeti yerine getirmek.

Dinen yükümlü olmadığı hâlde kişinin Allah rızası için kesmeyi kendisine zorunlu kıldığı kurbana “adak kurbanı” denir. Kişi kurban kesmeyi bir şarta bağlı olarak adamışsa, o şart gerçekleştiğinde adağını yerine getirmelidir. Herhangi bir şarta bağlı olmayan adaklar ise istenilen zamanda yerine getirilebilir. Bununla birlikte ilk fırsatta yerine getirilmesi daha uygundur.

Çocuğun doğumu nedeniyle Allah’a bir şükran ifadesi olarak kesilen kurbana “akika kurbanı” denir. Cahiliye Dönemi’nde yalnızca erkek çocuklar için kesilen bu kurban, Hz. Peygamber’in (s.a.s.) uygulamasıyla birlikte kız çocukları için de kesilmeye başlamıştır. Akika kurbanının çocuğun doğumunun yedinci gününde kesilmesi ve aynı gün saçlarının tıraş edilerek çocuğa isim verilmesi müstehaptır.

Günümüzde bazı çevrelerde “kabir kurbanı” ya da “ölü kurbanı” diye ölen kimse adına kurban kesenlere rastlanmaktadır. Dinimizde böyle bir uygulama yoktur. Ancak ölen kimsenin buna dair bir vasiyeti varsa yerine getirilir. Bununla birlikte bazı İslam âlimleri sevabı ölene bağışlanmak üzere kurban kesilebileceğini ifade etmişlerdir.

Vekâletle Kurban Kestirilebilir mi?

Allah’a yaklaşma çabasında olan her mümin, kurban ibadetini özenle yerine getirmek ister. Ancak kurban kesmek herkesin kolayca yapabileceği bir şey değildir. Kişinin bizzat kurban kesmeye gücü yetse bile buna fırsat ve imkân bulamayabilir. Bu durumda kurbanını vekâletle başkalarına kestirebilir. Çünkü kurban, zekât gibi malla yapılan bir ibadettir. Malla yapılan ibadetlerde vekâlet caizdir. Namaz ve oruç gibi yalnız bedenle yapılan ibadetlerde ise vekâlet söz konusu değildir. Hz. Peygamber (s.a.s.) kurbanlıklarının bir kısmını kendisi kesmiş bir kısmını da başkalarına kestirmiştir. (Mâlik, Muvatta’, Hac, 59) Veda Haccı’nda yüz tane kurbanlık devenin altmış üçünü kendisi kestikten sonra geri kalanını Hz. Ali’ye kestirmiştir. (İbn Hanbel, III, 332) Etlerin ve derilerin dağıtımı için de onu görevlendirerek bunların kasap ücreti olarak verilmemesini tembihlemiştir. (İbn Ebû Şeybe, Musannef, Hac, 140)

Vekâletle kurban kesiminde dikkat edilmesi gereken şudur: Vekil tayin edilen kişi ya da kurum aldığı vekâleti gereği gibi yerine getirmelidir. Yani kurbanı, mutlaka vekâlet veren kimse adına dinî esaslara uygun olarak kesmelidir. Kurban kesmek yerine bedelinin muhtaçlara ya da yardım kurumlarına verilmesi ile kurban ibadeti yerine gelmiş olmaz. Bu nedenle vekâletle kurban kesimi, amacından uzaklaştırılarak bir malî yardım toplama kampanyasına dönüştürülmemelidir.

Vekâletle kurban kesimi,
amacından uzaklaştırılarak
bir malî yardım toplama
kampanyasına dönüştürülmemelidir.

Kişinin yaşadığı yerde, başka bir şehirde ya da yurt dışında vekâletle kurban kestirmesinin bir sakıncası yoktur. Ancak yaşadığı yerde muhtaç kimseler çoksa kurbanını orada kestirmesi daha uygun olur. İçinde yaşadığımız modern çağda vekâletle kurban kesimi, gerek yurt içinde gerekse yurt dışında kurban etlerinin dağıtılıp değerlendirilmesi ve Müslümanlar arası dayanışmayı teşvik etmesi açısından önemli bir ihtiyacı karşılamaktadır.

KAYNAKLAR

Ahmet Güç, Ali Bardakoğlu, “Kurban”, DİA, Ankara 2002, 26. Cilt.

Din ve Hayat: İstanbul Müftülüğü Dergisi, 2010, sayı: 11.

Fetvalar, DİB Yayınları, İzmir 2018.

Hadislerle İslam, DİB Yayınları, Ankara 2015, I-VII.

İlmihal, TDV Yayınları, Ankara 2004, I-II.

İslam’a Giriş- Gençliğin İslam Bilgisi, DİB Yayınları, İstanbul 2008.

Kurban Sıkça Sorulan Sorular, haz. Yahya Solmaz, DİB Yayınları, İstanbul 2018.

Lütfi Şentürk, Seyfettin Yazıcı, İslam İlmihali, DİB Yayınları, Ankara 2014.

Süleyman Uludağ, İslam’da Emir ve Yasakların Hikmetleri, TDV Yayınları, Ankara 1992.

Tasavvuf El Kitabı, ed. Kadir Özköse, Grafiker Yayınları, Ankara 2012.